فرضیه تازه درباره راز استونهنج: آیا جابهجایی سنگها نوعی رقابت نوسنگی بوده است؟
پس از هزاران سال ابهام درباره یکی از مشهورترین آثار پیشاتاریخی جهان، نظریهای تازه بار دیگر توجه پژوهشگران را به استونهنج در دشت سالزبری جلب کرده است.
این محوطه باستانی که حدود ۵۰۰۰ سال قدمت دارد، از دهها سنگ عظیم سارسنی تشکیل شده که به شکل دایره بیرونی و نعل اسبی مرکزی در کنار هم قرار گرفتهاند. برخی از این سنگها تا ارتفاع ۷ متر بالا میروند و وزنشان به حدود ۳۰ تن میرسد. اکنون این پرسش مطرح شده که آیا انتقال آنها فقط یک پروژه آیینی بوده یا نوعی رقابت انسانی نیز در آن نقش داشته است.
وین اسکات، متصدی املاک استونهنج، معتقد است احتمال دارد حمل این سنگها از معادن غرب وودز که در فاصله ۱۵ تا ۲۰ مایلی (۲۴ تا ۳۲ کیلومتری) قرار دارد، بخشی از یک رقابت میان گروههای نوسنگی بوده باشد. او میگوید شاید گروههای مختلف تلاش میکردند با حمل سریعتر و موفقتر سنگهای ۳۰ تنی، نوعی نمایش قدرت یا مهارت جمعی را به نمایش بگذارند. به گفته او، «احتمال دارد نوعی ورزش یا چالش جمعی در کار بوده باشد» که انگیزهای فراتر از نیاز صرف مذهبی ایجاد میکرده است.
در همین حال، سازمان انگلیش هِریتِیج بزرگترین بازسازی خود از یک سازه نوسنگی را در نزدیکی استونهنج رونمایی کرده است. این سازه که بر اساس شواهد یک ساختمان بزرگ در حدود دو مایلی محوطه اصلی ساخته شده، ممکن است محل گردهمایی، غذا خوردن و حتی رقابتهای اجتماعی بوده باشد. لوک وینتر، باستانشناس تجربی، در پروژه تالار نوسنگی، میگوید تصور رقابت میان انسانها در آن دوران کاملاً منطقی است، بهویژه وقتی پروژهای شامل جابهجایی ۷۵ سنگ با وزن مجموع ۴۵ تن از فاصلهای تا ۵۰۰ مایل مطرح بوده باشد.
بر اساس این دیدگاه، انتقال سنگها احتمالاً با استفاده از تنههای درخت به عنوان غلتک و طنابهای ضخیم انجام میشده است. همزمان، شواهدی از وجود تالاری نوسنگی در نزدیکی محل شامل هزاران استخوان حیوانی و حجم زیادی سفال کشف شده که نشاندهنده برگزاری جشنهای زمستانی بزرگ است. حدود ۱۰۰ داوطلب نیز طی ۹ ماه گذشته تلاش کردهاند این تالار را با روشهای سنتی بازسازی کنند تا زندگی روزمره آن دوران بهتر درک شود.
از سوی دیگر، تحقیقات جدید درباره سنگهای آبیرنگ ولز نیز بحث انتقال انسانی را تقویت کرده است. پژوهشگران از جمله پروفسور ریچارد بویینز نشان دادهاند که سنگی موسوم به «نیوآل بولدر» که هماندازه یک توپ فوتبال است، احتمالاً توسط یخچالهای طبیعی منتقل نشده، بلکه انسانها آن را از منطقهای در ولز به فاصله ۱۲۵ مایل (۲۰۰ کیلومتر) جابهجا کردهاند. این یافتهها احتمال نقش سازمانیافته و حتی رقابتی انسانهای نوسنگی را در شکلگیری استونهنج تقویت میکند.
در مجموع، هرچند هنوز شواهد قطعی برای وجود رقابت در ساخت استونهنج به دست نیامده، اما مجموعه دادههای تازه نشان میدهد انگیزههای انسانی فراتر از آیینهای مذهبی ساده بوده است. شاید ترکیبی از همکاری، رقابت و نمایش توان جمعی باعث شده یکی از شگفتانگیزترین بناهای تاریخ بشر شکل بگیرد؛ بنایی که هنوز هم پس از ۵۰۰۰ سال، پرسشهای بیپاسخ بسیاری را در دل خود نگه داشته است.
