اورانیوم پیش از بمب اتم؛ این عنصر چگونه کشف شد و چرا اهمیت دارد؟
همزمان با افزایش تنشهای نظامی میان آمریکا و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر، بحث درباره سلاحهای هستهای و خطر گسترش آنها بار دیگر در مرکز توجه جهانی قرار گرفته است.
بر اساس برآوردهای «اتحادیه دانشمندان آمریکایی» و «انجمن بینالمللی کنترل تسلیحات»، در حال حاضر ۹ کشور دارای سلاح هستهای هستند یا گمان میرود چنین تسلیحاتی در اختیار داشته باشند.
آمریکا، روسیه، چین، فرانسه، بریتانیا، هند، پاکستان، کره شمالی و اسرائیل در این فهرست قرار دارند، در حالی که ایران تاکنون رسماً به عنوان دارنده سلاح هستهای شناخته نشده است.
سلاح هستهای تاکنون تنها ۲ بار در تاریخ مورد استفاده قرار گرفته است؛ زمانی که آمریکا در ماه آگوست سال ۱۹۴۵ دو بمب اتمی را بر شهرهای هیروشیما و ناگازاکی ژاپن فرود آورد. برآوردها نشان میدهد تا پایان همان سال حدود ۱۴۰ هزار نفر در هیروشیما و ۷۴ هزار نفر در ناگازاکی جان خود را از دست دادند. آثار این انفجارها تنها به موج تخریب و حرارت محدود نبود، بلکه تشعشعات رادیواکتیو نیز باعث بیماریهای خطرناک و آسیبهای طولانیمدت شد.
اما پیش از ساخت بمب اتم، ماده اصلی این فناوری یعنی اورانیوم چگونه شناخته شد؟ اورانیوم یک عنصر شیمیایی فلزی سنگین با نماد «U» و عدد اتمی ۹۲ در جدول تناوبی است. این فلز به رنگ سفید مایل به نقرهای دیده میشود و به صورت طبیعی در خاک، سنگها و آب یافت میشود، هرچند معمولاً غلظت آن پایین است. مهمترین سنگ معدنی حاوی اورانیوم «اورانینیت» یا «پیچبلند» نام دارد که به صورت تجاری برای استخراج این عنصر استفاده میشود.
رنگ سنگهای معدنی اورانیوم در طبیعت همیشه یکسان نیست و بسته به ترکیبات همراه میتواند زرد، قهوهای، سیاه یا حتی سبز باشد. استخراج اورانیوم از معادن روباز یا زیرزمینی انجام میشود. پس از استخراج، سنگ معدن خرد و در کارخانههای ویژه فرآوری میشود تا اورانیوم از سایر مواد جدا شود. روش دیگری نیز با عنوان «استخراج در محل» وجود دارد که در آن محلولی به لایههای زیرزمینی تزریق میشود تا اورانیوم حل شده و سپس برای فرآوری به سطح زمین منتقل شود.
کاربرد اورانیوم تنها به تولید سلاح محدود نمیشود. انرژی هستهای حاصل از این عنصر در بسیاری از کشورها برای تولید برق استفاده میشود و نیروگاههای هستهای بخش مهمی از انرژی جهان را تأمین میکنند. همچنین از فناوری هستهای در پزشکی، کشاورزی و صنایع مختلف بهره گرفته میشود. در پزشکی، مواد رادیواکتیو برای تشخیص و درمان برخی بیماریها از جمله سرطان کاربرد دارند.
با وجود استفادههای صلحآمیز، نگرانیها درباره گسترش تسلیحات هستهای همچنان ادامه دارد. بسیاری از کارشناسان معتقدند فناوری هستهای، بسته به نحوه استفاده، میتواند هم ابزاری برای توسعه علمی و تولید انرژی باشد و هم تهدیدی جدی برای امنیت جهانی.
