سه پیام در سخنرانی لاریجانی و ترسیم چشمانداز ایران پس از خامنهای
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در پیام ویدئویی که روز یکشنبه از تلویزیون دولتی پخش شد، اعلام کرد ایران به آمریکا و اسرائیل «درسی فراموشنشدنی» خواهد داد.
این سخنرانی در حالی منتشر شد که همزمان تلویزیون ایران اسامی چند فرمانده نظامی را که به گفته تهران روز گذشته ترور شدهاند، اعلام کرد و از تشکیل یک رهبری مرکزی موقت برای اداره شرایط کنونی خبر داد؛ موضوعی که توجهها را به سمت مرحله پیشرو و ابعاد سیاسی و امنیتی آن جلب کرده است.
عبدالقادر فایز، روزنامهنگار و پژوهشگر مسائل ایران، در تحلیل این تحولات گفت نخستین روز آنچه میتوان «ایران پس از آیتالله خامنهای» نامید، نشانههای قابل توجهی به همراه دارد. به گفته او، نخستین صدایی که به شکل رسمی و تصویری ایران، منطقه و جهان را مخاطب قرار داد، صدای علی لاریجانی بود؛ رخدادی که از نظر او اهمیت ویژهای دارد.
فایز تاکید کرد لحن لاریجانی بیش از آنکه شبیه یک فرمانده انقلابی باشد، به سخنان یک رجل دولتی نزدیک بود و این موضوع در متن سخنرانی نیز قابل مشاهده است؛ بهویژه آنکه این موضعگیری در نخستین ساعات پس از اعلام ترور رهبر جمهوری اسلامی بیان شد.
به گفته این تحلیلگر، سخنان لاریجانی حامل ۳ پیام اصلی بود. نخستین پیام متوجه کشورهای منطقه بود و بر این نکته تاکید داشت که ایران قصد گسترش دامنه درگیری با همسایگان یا انجام حملات فراتر از آنچه تاکنون رخ داده را ندارد. فایز این پیام را از نظر زمانبندی و معنا بسیار مهم توصیف کرد.
او اشاره کرد این رویکرد همزمان با بیانیههای سپاه پاسداران منتشر شد که لحنی تندتر و تهدیدآمیزتر داشتند و از انتقام سخن میگفتند؛ موضوعی که به گفته او با توجه به کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی و جایگاه او به عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح و مرجع سیاسی و دینی، قابل پیشبینی بود.
پیام دوم خطاب به داخل ایران بود و بر مخالفت با هر سناریویی که به فروپاشی ساختار دولت بینجامد، تمرکز داشت. فایز گفت در شرایط پس از ترور رهبر و چند فرمانده ارشد نظامی، نگرانیهایی درباره احتمال بروز «بیثباتی داخلی» وجود دارد و لاریجانی تلاش کرد با تاکید بر حفظ وحدت کشور، اطمینانبخشی کند.
سومین پیام به ادامه مسیر انتقام از آمریکا و اسرائیل اشاره داشت، اما با رویکردی متفاوت. فایز گفت با وجود تهدیدها درباره ضربهای سنگین، به نظر میرسد شدت حملات نسبت به روز گذشته کاهش یافته و تهران به سمت مدیریت حسابشده تنش حرکت کرده است.
او افزود مقامهای ایرانی اعلام کردهاند پاسخ بر اساس ملاحظات راهبردی داخلی انجام میشود و ایران تاکنون اقدامات اعلامشده خود را اجرا کرده است. همچنین تهدید به هدف قرار دادن «داراییهای آمریکایی و اسرائیلی» مطرح شده که میتواند ابعاد سیاسی، نظامی و اقتصادی را در بر گیرد.
