افشای هشدار جنجالی فرمانده سابق سپاه؛ برآورد نادرست تهدید به بهای سنگین برای تهران؟
حسین علایی، فرمانده پیشین نیروی دریایی سپاه پاسداران، با انتشار اظهاراتی تازه، از آنچه یک هشدار جدی و نادیدهگرفتهشده در آستانه آغاز درگیریها میان ایران و آمریکا توصیف کرده، پرده برداشت.
اظهارات او بار دیگر بحث درباره نحوه ارزیابی تهدیدات امنیتی و نظامی در ساختار تصمیمگیری ایران را به صدر توجهات سیاسی و رسانهای کشانده است.
علایی در توضیح روایت خود اعلام کرد که تنها ۳ روز پیش از آغاز درگیریها، به علی شمخانی درباره احتمال وقوع یک سناریوی نظامی گسترده هشدار داده بود. به گفته وی، مجموعه تحولات منطقهای و بینالمللی در آن مقطع نشان میداد که واشنگتن در حال عبور از مراحل فشار سیاسی و دیپلماتیک بوده و وارد مرحلهای شده که او از آن با عنوان «طرح ج» یاد کرده است.
به گفته این فرمانده سابق سپاه، برداشت او این بود که اجرای چنین طرحی میتواند با حملهای غافلگیرکننده علیه عالیترین سطح رهبری سیاسی ایران آغاز شود. وی مدعی شد که در گفتوگوهای خود با مسئولان مربوطه تأکید کرده بود که نشانههای موجود از احتمال هدف قرار گرفتن رأس هرم قدرت در ایران حکایت دارد.
علایی که سخنان خود را از طریق شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده، گفته است بارها نسبت به این احتمال هشدار داده اما پاسخهایی که دریافت کرده، نشاندهنده تفاوت جدی در ارزیابی سطح تهدید بوده است. به روایت او، علی شمخانی این سناریو را غیرواقعبینانه دانسته و معتقد بوده است که آمریکا توانایی شناسایی یا دسترسی به محل استقرار رهبر جمهوری اسلامی را ندارد.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که جزئیات مطرحشده از سوی علایی به طور مستقل تأیید نشده است، اما تحلیلگران معتقدند اهمیت موضوع بیشتر از آن جهت است که گوینده آن یکی از چهرههای باسابقه نظامی در جمهوری اسلامی به شمار میرود. از نگاه ناظران، سخنان او میتواند نشانهای از وجود اختلاف نظرهای جدی در سطوح مختلف تصمیمگیری درباره ماهیت تهدیدات خارجی و نحوه مواجهه با آنها باشد.
برخی کارشناسان مسائل امنیتی بر این باورند که روایت علایی تصویری از دو رویکرد متفاوت در ساختار قدرت ایران ارائه میدهد؛ رویکردی که بر بازدارندگی، حفاظت و توان دفاعی تکیه دارد و رویکرد دیگری که بر تحلیل نیت و توان عملیاتی طرف مقابل متمرکز است. به اعتقاد این کارشناسان، اختلاف میان این دو نگاه میتواند در مقاطع حساس بر روند تصمیمگیری تأثیر قابل توجهی بگذارد.
همزمان با انتشار این اظهارات، مذاکرات میان تهران و واشنگتن همچنان ادامه دارد. دونالد ترامپ بار دیگر اعلام کرده است که رویکرد دولت او در قبال ایران بر پایه فشار تدریجی و دستیابی به توافقی استوار است که مانع از دستیابی تهران به سلاح هستهای شود. در سوی دیگر، مقامهای ایرانی نیز بر حفظ منافع ملی و ادامه گفتوگوها تأکید دارند.
در چنین شرایطی، سخنان حسین علایی بار دیگر پرسشهایی را درباره چگونگی ارزیابی تهدیدات امنیتی در سالهای اخیر مطرح کرده و توجه افکار عمومی را به اختلاف دیدگاههای احتمالی در میان چهرههای سیاسی و نظامی ایران جلب کرده است؛ اختلافاتی که به باور برخی تحلیلگران، میتواند درک بهتری از روند تصمیمسازی در بزنگاههای حساس امنیتی ارائه دهد.
