ایران در محاصره دریایی فرضی: بحران مواد غذایی، دارو و سوخت در یک سناریوی احتمالی
گسیل بیسابقه ناوگان دریایی ایالات متحده به منطقه، نگرانیها را در مورد احتمال وقوع «محاصره دریایی» ایران افزایش داده است. در این سناریو، بحرانی جدی برای واردات و صادرات کالاها به ویژه مواد غذایی، دارو و بنزین در ۱۲ ماه آینده به وجود خواهد آمد.
سوال اصلی این است که چگونه ایران میتواند با چنین محاصرهای مقابله کند و چطور کالاهای ضروری به دست مردم خواهد رسید؟
مدل شبیهسازی بحران
برای بررسی اثرات یک محاصره فرضی دریایی بر ایران، تحلیلگران از یک مدل «دینامیک سیستمها» استفاده کردهاند که رفتار سیستمها را در برابر شوکها شبیهسازی میکند. در این مدل، تمرکز اصلی بر روی «عبور فیزیکی کالاها» از بنادر و مسیرهای جایگزین زمینی است. از آنجایی که حدود ۹۰ درصد تجارت ایران از طریق بنادر کشور صورت میگیرد، مسدود شدن این مسیرها میتواند تاثیرات جدی بر اقتصاد ایران داشته باشد. به طور سالانه، ایران به ۲۵ میلیون تن کالای اساسی نیاز دارد که از طریق این بنادر وارد میشود.
بحران دارو و پزشکی
اولین بخشی که تحت تاثیر قرار میگیرد، دارو است. اگرچه ایران در تولید دارو خودکفا است، بخش زیادی از مواد اولیه برای تولید دارو از خارج وارد میشود. در صورت محاصره دریایی، زنجیره تأمین دارو به دلیل کمبود مواد اولیه و بستهبندی دچار مشکل میشود. در نتیجه، داروهای حیاتی برای بیماران خاص و بیمارستانها به سرعت در دسترس نخواهند بود. این بحران، به سرعت به دنیای پزشکی و درمان منتقل شده و وضعیت «تریاژ جنگی» را در بیمارستانها ایجاد خواهد کرد.
بحران غذایی: نان و پروتئین
در لایه دوم بحران، امنیت غذایی ایران با تهدید جدی مواجه خواهد شد. ایران بهطور نسبی در تولید گندم خودکفا است، اما وابستگی شدید به واردات ذرت، سویا و دیگر نهادههای دامی، بحران جدی در تأمین پروتئین ایجاد خواهد کرد. مرغداریها که وابسته به این نهادهها هستند، با کمبود مواد اولیه مواجه خواهند شد و عرضه گوشت مرغ به شدت کاهش مییابد. در این صورت، بحران غذایی به یک بحران اجتماعی تبدیل خواهد شد، جایی که مردم برای تأمین حداقل کالری، مجبور به پرداخت قیمتهای نجومی خواهند شد.
بحران سوخت و حملونقل
یکی از بخشهای حیاتی دیگر که تحت فشار قرار میگیرد، سوخت و بنزین است. ایران که خود دارای ظرفیت پالایشی بالایی است، به واردات افزودنیها و کاتالیستهای شیمیایی برای تولید بنزین با کیفیت نیاز دارد. در صورت محاصره دریایی، تولید بنزین با افت کیفیت مواجه خواهد شد و این مسئله باعث کاهش کارایی ناوگان حملونقل میشود. در نتیجه، این بحران لجستیکی باعث خواهد شد که کالاهای وارداتی در مرزها انباشته شوند و به دست مردم نرسند.
نتایج پیشبینیشده
طبق مدلهای شبیهسازی، بحران در چهار فاز مختلف پیش خواهد رفت. در ابتدا، مردم به سرعت برای ذخیرهسازی کالاهای ضروری هجوم خواهند آورد و قیمتها افزایش مییابد. پس از چند ماه، تولیدات حیاتی مانند پروتئین و دارو با کاهش شدید روبهرو خواهند شد. در مرحله سوم، بحران لجستیکی و سوخت باعث اختلال در حملونقل و توزیع کالاها خواهد شد و در نهایت، کشور وارد مرحلهای از «مصرف حداقلی» خواهد شد.
سناریوی محاصره دریایی ایران، نه تنها به معنای قطع صادرات نفت، بلکه به معنای ایجاد بحران در تامین کالاهای اساسی است. در چنین شرایطی، ایران به یک «مجمعالجزایر» جدا افتاده تبدیل خواهد شد که برای بقای خود باید به منابع داخلی خود تکیه کند. این بحران میتواند به سرعت از یک چالش اقتصادی به یک بحران انسانی تبدیل شود، بهویژه در صورت ادامه فشارهای خارجی.
