قطعی اینترنت در ایران؛ تلاش مردم برای رساندن صدای اعتراضات از طریق فناوریهای گوناگون
در حالی که ایران به یکی از شدیدترین قطعهای سراسری اینترنت در سالهای اخیر دچار شده است، گزارش رسانه بریتانیایی گاردین نشان میدهد بسیاری از شهروندان تلاش میکنند با استفاده از ابزارهای نوین و حتی فناوریهای ممنوع، ارتباط خود را با جهان بیرون حفظ کنند.
قطع اینترنت که از بیش از ۱۱۰ ساعت قبل آغاز شده و ارتباط کاربران را بهطور گسترده مختل کرده، آنها را به یافتن راهحلهای دیگر برای فرار از سانسور و سرکوب اطلاعات واداشته است.
این وضعیت شدیدترین قطعی اینترنت در ایران در سالهای اخیر توصیف شده است.
با این وجود، برخی از معترضان توانستهاند عکسها و ویدیوهایی از صحنههای اعتراض و حتی تصاویر دلخراش کشتهشدگان را به خارج ارسال کنند، هرچند که میدانند این کار میتواند تبعات قانونی خطرناکی برایشان داشته باشد.
در گزارش گاردین آمده است که این انتقال اطلاعات اغلب از طریق مجموعهای از ابزارهای آنلاین طراحیشده برای دور زدن سانسور انجام میشود؛ از جمله پروکسیهای تلگرام، سرویس پیامرسان غیرمتمرکز دلتا چت، و مرورگر کنو (Ceno).
اما مهمترین نقش را ترمینالهای استارلینک — دستگاههای اتصال به اینترنت ماهوارهای — ایفا میکنند که در چند سال اخیر بهطور قاچاق وارد کشور شده و تنها راه ارتباط مستقیم با شبکه جهانی برای برخی کاربران بودهاند.
بر اساس برآوردها، اکنون بین ۵۰ هزار تا ۱۰۰ هزار ترمینال استارلینک در ایران فعال است که اگرچه بخش بسیار کوچکی از جمعیت بیش از ۹۰ میلیون نفری کشور را تشکیل میدهند، اما آخرین راه برای دسترسی به اینترنت جهانی بهحساب میآیند.
اهمیت این فناوری زمانی دوچندان میشود که توجه داشته باشیم جمهوری اسلامی طبق قانونی مصوب سال ۲۰۲۵، مالکیت و استفاده از استارلینک را مصداق جاسوسی تلقی میکند و برای آن مجازاتی تا ۱۰ سال زندان در نظر گرفته است. در این قانون، استفاده از این فناوری بهطور مشخص بهعنوان اقدامی مرتبط با جاسوسی برای اسرائیل یا ایالات متحده معرفی شده است.
در واکنش به تلاش مردم برای استفاده از این اینترنت ماهوارهای، مقامهای امنیتی کشور با ابزارهای پیشرفته جنگ الکترونیک در محلهها پارازیت ایجاد کرده و با پهپادها به دنبال یافتن دیشهای ماهوارهای هستند تا ارتباطات را بیش از پیش مختل کنند.
گزارشهای مستقل همچنین نشان دادهاند که همزمان با این قطعیها، ایران توانسته دسترسی به اینترنت ماهوارهای استارلینک را نیز مختل کند و در برخی مناطق اختلالهای گستردهای در اتصال ایجاد کند که میتواند باعث از دست رفتن بیش از ۸۰ درصد ترافیک ارتباطی استارلینک شود.
کارشناسان معتقدند تلاشهای جمهوری اسلامی برای ایجاد «اینترنت ملی» که ارتباط با شبکه جهانی را بهشدت محدود میکند و محتوای داخلی را تحت کنترل قرار میدهد، پیش از شروع اعتراضات نیز ادامه داشته و اکنون بار دیگر سرعت گرفته است. این حرکت میتواند به معنای تداوم محدودیتهای ارتباطی حتی پس از فروکش کردن اعتراضات باشد.
