سناریوهای پاسخ ایران در صورت تشدید تنش با واشنگتن
همزمان با افزایش تنشها میان تهران و واشنگتن، نگرانیها درباره احتمال فعال شدن بازوهای منطقهای ایران و گسترش دامنه درگیریها شدت گرفته است.
مقامهای امنیتی آمریکایی و غربی هشدار دادهاند که در صورت صدور دستور حملات گسترده از سوی دونالد ترامپ علیه ایران، احتمال دارد تهران از نیروهای همسو و متحدان خود برای انجام حملات تلافیجویانه استفاده کند.
بر اساس گزارش منتشرشده در نیویورک تایمز، مقامهای اطلاعاتی اعلام کردهاند که تاکنون نشانهای از طرح مشخص و عملیاتی مشاهده نشده، اما افزایش سطح «ارتباطات» رهگیریشده در شنودهای الکترونیکی حاکی از نوعی هماهنگی و برنامهریزی احتمالی است. این شاخصها موجب شده دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اروپا سطح هشدار خود را افزایش دهند.
از جمله نگرانیهای مطرحشده، احتمال ازسرگیری حملات نیروهای انصارالله یمن به کشتیهای غربی در دریای سرخ است. همچنین در اروپا بیم آن میرود که هستههای خفته حزبالله لبنان یا حتی عناصر وابسته به القاعده، اهداف آمریکایی از جمله پایگاهها و سفارتخانهها را هدف قرار دهند.
یک مقام ارشد آمریکایی گفته است تحلیلگران دولتی حجم زیادی از فعالیتها و تحرکات را زیر نظر دارند، اما هنوز مشخص نیست چه عاملی میتواند جرقه آغاز حملات را بزند. در همین راستا، کالین پی کلارک، مدیر اجرایی مرکز سوفان در نیویورک، تأکید کرده است ایران میتواند از طریق نیروهای نیابتی هزینه هرگونه عملیات نظامی آمریکا را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
این وضعیت، برنامهریزی نظامی در دولت ترامپ را پیچیدهتر کرده است. اهداف احتمالی کاخ سفید از حملات محدود به تأسیسات نظامی تا گزینههای گستردهتر متغیر است؛ مسیری که در صورت تلقی تهدیدی وجودی از سوی تهران، میتواند به واکنشی فراتر از گذشته منجر شود. پس از ترور قاسم سلیمانی در سال ۲۰۲۰ نیز تنشها به اوج رسید، اما برخی تحلیلگران معتقدند در صورت درگیری جدید، دامنه واکنشها میتواند گستردهتر باشد.
پنتاگون برای حفاظت از حدود ۳۰ تا ۴۰ هزار نیروی آمریکایی در منطقه، سامانههای پدافندی پاتریوت را تقویت کرده است. با این حال، مقامهای امنیتی هشدار میدهند که حملات احتمالی ممکن است نقاط کمدفاعتر را هدف قرار دهد.
در همین حال، نگرانیها درباره تحرکات القاعده نیز افزایش یافته است. گزارش اخیر شورای امنیت سازمان ملل متحد نشان میدهد جاهطلبی این گروه برای اجرای عملیات خارجی همچنان بالاست. گفته میشود سیفالعدل، که از او بهعنوان رهبر عملی القاعده نام برده میشود، دستور فعالسازی هستههایی در عراق، سوریه، لیبی و اروپا را صادر کرده است.
در چنین شرایطی، بسیاری از کارشناسان معتقدند هرگونه تقابل مستقیم میان ایران و آمریکا میتواند به زنجیرهای از واکنشهای منطقهای و فرامنطقهای منجر شود که کنترل آن برای همه طرفها دشوار خواهد بود.
