تنگه هرمز در آستانه بحران؛ آسیا در خط مقدم تهدید انرژی
با آغاز معاملات نفت در نخستین روز کاری پس از حملات ایالات متحده و اسرائیل به ایران در پایان هفته، بهای قراردادهای آتی نفت افزایش یافت و نگرانیها درباره امنیت عرضه انرژی شدت گرفت.
ایران یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی نفت به شمار میرود؛ کشوری که علاوه بر تولید قابل توجه، بر یکی از حیاتیترین گذرگاههای انتقال نفت خام جهان نیز اشراف دارد و نفت خود را به مشتریان بزرگی چون چین صادر میکند. بر اساس دادههای اوپک، ایران سومین ذخایر اثباتشده نفت جهان را در اختیار دارد.
سازمان کشورهای صادرکننده نفت و متحدانش بامداد یکشنبه اعلام کردند تولید روزانه خود را ۲۰۶ هزار بشکه افزایش میدهند. این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که افزایشهای تدریجی تولید در اوایل سال متوقف شده بود. اوپک پیشتر نیز در سهماهه پایانی سال، تولید خود را روزانه ۱۳۷ هزار بشکه بالا برده بود. با این حال، تحلیلگران انرژی معتقدند این افزایش تولید تأثیر محدودی بر مهار رشد قیمتها خواهد داشت.
تنگه هرمز، آبراه باریکی در جنوب ایران، مسیر اصلی انتقال نفت خام از کشورهای نفتخیز منطقه مانند عربستان سعودی و کویت به بازارهای جهانی است. ایران بر ساحل شمالی این گذرگاه تسلط دارد. طبق اعلام اداره اطلاعات انرژی آمریکا، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت، معادل یکپنجم تولید روزانه جهان، از این تنگه عبور میکند و این نهاد آن را «گلوگاه حیاتی نفتی» توصیف کرده است.
ایران در مناقشات پیشین با آمریکا و برخی کشورهای غربی تهدید به بستن این مسیر کرده بود. در جریان درگیری ۱۲ روزه ایران و اسرائیل در سال گذشته، مؤسسه گلدمن ساکس پیشبینی کرده بود در صورت اختلال طولانی در تنگه هرمز، قیمت نفت ممکن است از ۱۰۰ دلار در هر بشکه فراتر رود. بوب مکنالی، رئیس گروه راپیدان انرژی، هشدار داده است که بستهشدن این گذرگاه میتواند به یک بحران انرژی منجر شود.
در عین حال، نگرانی دیگر احتمال هدف قرار گرفتن تأسیسات نفتی عربستان است. به گفته مکنالی، حمله سال ۲۰۱۹ به تأسیسات بقیق نشان داد برخی تجهیزات تخصصی بهراحتی قابل جایگزینی نیستند.
اقتصادهای آسیایی، از جمله چین و هند، در صورت اختلال در تنگه هرمز آسیبپذیرتر خواهند بود. حتی اگر اختلال صرفاً محدود به صادرات نفت ایران باشد، پیامدهای جهانی در پی خواهد داشت، زیرا نفت کالایی جهانی و قابل جایگزینی است.
کارشناسان همچنین از احتمال افزایش قیمت بنزین خبر میدهند. ایران ششمین تولیدکننده بزرگ نفت جهان است و هرگونه درگیری نظامی با آن میتواند به رشد بهای سوخت و فشارهای تورمی بینجامد. برآوردها حاکی است قیمت عمدهفروشی بنزین ممکن است فوراً ۲۵ سنت افزایش یابد و سپس روزانه بین ۵ تا ۱۰ سنت رشد کند. میانگین قیمت بنزین در آمریکا اکنون ۲.۹۸ دلار است؛ رقمی که پس از افت به زیر ۳ دلار در دسامبر، دوباره روند صعودی گرفته است.
