اسناد محرمانه گفتگوی بوش و پوتین درباره ایران؛ از نگرانی هستهای تا توصیف «دیوانهوار»
انتشار اسناد تازهای از گفتوگوهای محرمانه رهبران آمریکا و روسیه نشان میدهد که برنامه هستهای ایران در سالهای آغازین قرن بیست و یکم، یکی از محورهای ثابت و حساس روابط واشنگتن و مسکو بوده است.
این اسناد که توسط «آرشیو امنیت ملی» و پس از یک شکایت حقوقی از حالت محرمانه خارج شدهاند، مکالمات جورج دبلیو بوش و ولادیمیر پوتین را بین سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۸ بازتاب میدهند.
بر اساس این اسناد که روز سهشنبه ۲۳ دسامبر منتشر شد، دو رئیسجمهور در دستکم سه دیدار مستقیم در سالهای ۲۰۰۱، ۲۰۰۵ و ۲۰۰۸ درباره جلوگیری از غنیسازی اورانیوم و دستیابی ایران به سلاح هستهای گفتگو کردهاند. نخستین دیدار در ۱۶ ژوئن ۲۰۰۱ در اسلوونی انجام شد؛ جایی که جورج بوش نگرانی خود را از برنامه هستهای ایران و همکاریهای نظامی تهران ابراز کرد. ولادیمیر پوتین در پاسخ، از محدود کردن فروش فناوری موشکی به ایران خبر داد و تاکید کرد که به باور او، تهران به دنبال سلاح هستهای است.
پوتین در این دیدار گفته است که کارشناسان ایرانی پرسشهای متعددی درباره موضوعات حساس مطرح میکنند و همین امر، تردیدی درباره نیت واقعی آنها باقی نمیگذارد. او افزود که به مسئولان روس هشدار داده درباره چنین مسائل حساسی با طرف ایرانی وارد گفتگو نشوند. در همان نشست، بوش نیز تاکید کرد که به دلیل تحریمهای کنگره آمریکا، عادیسازی روابط واشنگتن و تهران عملا غیرممکن است.
سند دوم مربوط به دیدار ۱۶ سپتامبر ۲۰۰۵ در کاخ سفید است؛ نشستی که با حضور مقامات ارشد دو کشور برگزار شد و موضوع ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت سازمان ملل در آن مطرح گردید. در این جلسه، کاندولیزا رایس بر خطر غنیسازی و بازفرآوری اورانیوم توسط ایران تاکید کرد و گفت که گزارشهایی درباره جنبههای نظامی این برنامه در اختیار روسیه قرار گرفته است. پوتین در عین حال هشدار داد که فشار بیش از حد میتواند ایران را به مسیری شبیه کره شمالی سوق دهد و حتی برای نخستین بار، به احتمال اقدام نظامی اشاره کرد.
در سومین دیدار در سال ۲۰۰۸ در سوچی، بار دیگر موضوع ایران در کانون گفتگو قرار گرفت. پوتین گفت که رفتار تهران زیر نظر است، اما در مواردی تلاش برای پنهانکاری دیده میشود. بوش نیز از طرح روسیه برای تامین سوخت هستهای ایران بدون غنیسازی داخلی تمجید کرد و در واکنشی تند، رهبران ایران را «دیوانه» خواند؛ تعبیری که پوتین نیز با شدت بیشتری آن را تکرار کرد.
این اسناد نشان میدهد که با وجود اختلافات عمیق میان آمریکا و روسیه، نگرانی درباره برنامه هستهای ایران نقطه اشتراک مهمی در گفتگوهای آنها بوده است؛ نگرانیای که تاثیر آن تا امروز نیز در معادلات سیاسی و امنیتی منطقه باقی مانده است.
