انزوای دیجیتال در ایران؛ نگرانیها از دائمیشدن قطع اینترنت
ایران نزدیک به ۱۰ روز است که یکی از شدیدترین و گستردهترین قطعهای اینترنت در تاریخ خود را تجربه میکند؛ وضعیتی که موجب شده حدود ۹۲ میلیون شهروند بهطور کامل از دسترسی به خدمات اینترنتی محروم شوند.
این محدودیتها تنها به اینترنت محدود نبوده و قطع تماسهای تلفنی بینالمللی و اختلال در ارتباطات تلفن همراه و پیامکهای داخلی را نیز دربر گرفته است.
حکومت ایران از شامگاه ۱۸ دیماه خدمات اینترنتی را متوقف کرد؛ اقدامی که به گفته ناظران، با هدف مهار اعتراضات سراسری و جلوگیری از انتشار اخبار و جلب توجه بینالمللی نسبت به سرکوب معترضان انجام شده است. مقامهای رسمی تاکنون زمان مشخصی برای بازگشت اینترنت اعلام نکردهاند و گزارشها نشان میدهد احتمال دارد محدودیتها وارد مرحلهای تازه و بیسابقه شود.
وبسایت «فیلتربان» که وضعیت اینترنت ایران را رصد میکند، در گزارشی که در ۲۵ دیماه منتشر شد هشدار داد که حکومت با سرعت در حال ایجاد زیرساختها و سیاستهایی است که میتواند ایران را عملاً از اینترنت بینالمللی جدا کند. همزمان، ایرانوایر به نقل از فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، گزارش داد که اینترنت بینالمللی دستکم تا پیش از نوروز ۱۴۰۵ در دسترس نخواهد بود.
در نیمهشب ۲۷ دیماه، گزارشهایی از اتصال محدود برخی کاربران منتشر شد، اما بررسیها نشان داد این دسترسی بسیار اندک و ناپایدار بوده است. به گفته فعالان اینترنت، برخی از این کاربران به اصطلاح دارای «اینترنت سفید» هستند؛ افرادی که از نگاه حکومت مجاز به دسترسی محدود به اینترنت جهانیاند.
بر اساس دادههای شرکت کنتیک، افزایش اندکی در جریان داده از ساعت ۳:۴۲ بامداد به وقت ایران ثبت شده، اما این میزان تنها حدود ۲ دهم درصد از ترافیک پیش از قطع اینترنت در ۱۸ دیماه را شامل میشود. ناظران میگویند قطع کنونی از نظر شدت و مدت حتی از قطعهای گسترده سال ۱۳۹۸ و محدودیتهای اعمالشده در اعتراضات سالهای بعد نیز فراتر رفته است.
سازمان «اکسس نا» اعلام کرده بازگرداندن کامل اینترنت در ایران حیاتی است و هشدار داده که در شرایط بحرانی، محرومسازی مردم از ارتباطات و اطلاعات ضروری میتواند جان انسانها را به خطر بیندازد و زمینه پنهانماندن نقض حقوق بشر را فراهم کند. همزمان گزارشها حاکی از آن است که قطع اینترنت ضربه سنگینی به معیشت مردم، بهویژه تجارت الکترونیک، وارد کرده است.
فیلتربان میگوید قطع اخیر نشانه آغاز مرحلهای شدیدتر از «انزوای دیجیتال» است؛ روندی که با افزایش نقش نهادهای امنیتی در تصمیمگیری درباره اینترنت همراه شده و بهسوی اجرای طرحی موسوم به «اینترنت طبقاتی» حرکت میکند. در این مدل، دسترسی به اینترنت جهانی دیگر عمومی نخواهد بود و منوط به دریافت مجوز میشود.
در حالی که تجربه چین و روسیه نشان میدهد حکومتها به دنبال ایجاد مرزهای دیجیتال هستند، کارشناسان تأکید میکنند آینده اینترنت در ایران بیش از آنکه فنی باشد، به تصمیمهای سیاسی گره خورده است؛ تصمیمهایی که پیامدهای آن بر زندگی روزمره، ارتباطات و اقتصاد دیجیتال کشور همچنان ادامه دارد.
