جریان اطلاعات در ایران با وجود قطع اینترنت چگونه ادامه پیدا میکند؟
در حالی که ایران چندین روز است با قطع تقریبا کامل اینترنت و محدودیت شدید ارتباطات مواجه است، پرسش اصلی این است که جریان اطلاعات در چنین شرایطی چگونه ادامه مییابد.
دادههای گروه رصد اینترنت «نتبلاکس» نشان میدهد که اتصال اینترنت در ایران از شامگاه ۸ ژانویه ۲۰۲۶ تا ۱۲ ژانویه ۲۰۲۶ به وقت گرینویچ تقریبا به صفر رسیده و دسترسی ملی به حدود یک درصد سطح عادی کاهش یافته است.
این قطعی سراسری همزمان با گسترش اعتراضاتی آغاز شد که در پی سقوط ارزش ریال ایران شکل گرفت و به سرعت از نظر جغرافیایی توسعه یافت. محدودیتها تنها به اینترنت محدود نمانده و شبکههای تلفن همراه، خطوط ثابت و تماسهای بینالمللی ورودی را نیز بهشدت تحت تاثیر قرار داده است؛ بهگونهای که بسیاری از ایرانیان خارج از کشور گزارش دادهاند قادر به تماس با خانوادههای خود در داخل ایران نیستند.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در سخنرانی خود برای سفرای خارجی در تهران در ۱۲ ژانویه از این «محدودیتها» دفاع کرد و گفت این اقدامات تا زمانی ادامه خواهد داشت که مقامها اطمینان یابند «هیچ تهدیدی وجود ندارد». همزمان، تلویزیون دولتی ایران روایت رسمی از ناآرامیها را با توصیف آنها بهعنوان «شورشهای تحت حمایت آمریکا و اسرائیل» پخش میکند.
در غیاب اینترنت، شبکههای تلویزیونی ماهوارهای که توسط رسانههایی در آمریکا، و اروپا اداره میشوند، به یکی از معدود منابع اصلی اطلاعرسانی تبدیل شدهاند. گزارشهایی نیز از دسترسی بسیار محدود برخی شهروندان به اینترنت ماهوارهای استارلینک منتشر شده، هرچند گفته میشود این دسترسی از ۱۱ ژانویه با اختلال تجهیزات نظامی مواجه شده است.
بر اساس گزارشها، حتی تماسهای تلفنی داخلی نیز با اختلالهای جدی، بهویژه در ساعات شبانگاهی، روبهرو بودهاند. برخی ایرانیان خارج از کشور گفتهاند تماسهای آنها با پیامهای ضبطشده یا پاسخهای خودکار به زبان فارسی یا انگلیسی مواجه شده که تنها عبارات سادهای مانند «سلام» را تکرار میکند.
نکته قابل توجه این است که در این دوره، حتی بسیاری از رسانههای وابسته به دولت نیز از دسترس خارج شدهاند و تنها شمار محدودی از وبسایتهای تندرو فعال باقی ماندهاند؛ امری که نشاندهنده تلاش گسترده برای کنترل کامل جریان اطلاعات است. تجربههای پیشین، از جمله اعتراضهای آبان ۲۰۱۹ و اعتراضهای «زن، زندگی، آزادی» در سال ۲۰۲۲، نشان میدهد قطع اینترنت اغلب با هدف محدود کردن سازماندهی معترضان و پنهانسازی ابعاد سرکوب انجام شده است. در شرایط فعلی نیز، با وجود انتشار محدود ویدیوها و گزارشهایی از سرکوب شدید، نگرانیها درباره دشوارتر شدن دسترسی به روایتهای مستقل و واقعی از آنچه در ایران میگذرد، رو به افزایش است.
