چطور در دام تصاویر جعلی نیفتیم؟
رشد سریع هوش مصنوعی، بهویژه در زمینه تولید تصویر، فاصله میان واقعیت و تصویر ساختگی را به حداقل رسانده است. اما چه طور میتوان این تصاویر غیرواقعی را تشخیص داد؟
امروزه تصاویر جعلی فقط به شبکههای اجتماعی محدود نیستند و میتوان آنها را در وبسایتهای خبری، آگهیهای تبلیغاتی و حتی پروندههای حقوقی مشاهده کرد. همین موضوع باعث شده نیاز به تقویت سواد بصری دیجیتال بیش از گذشته احساس شود و کاربران یاد بگیرند چگونه تصاویر مبتنی بر هوش مصنوعی را تشخیص دهند.
یکی از نخستین راهها، دقت به جزئیات غیرطبیعی است. هرچند تصاویر تولیدشده با هوش مصنوعی در نگاه اول بسیار واقعی به نظر میرسند، اما هنوز در بازسازی برخی ظرافتهای انسانی و فیزیکی دچار ضعف هستند. برای مثال، انگشتان دست ممکن است تعداد نادرستی داشته باشند یا به شکلی عجیب به هم متصل شده باشند. در چهرهها، چشمها گاهی تقارن طبیعی ندارند یا نگاه حالتی بیروح و غیرواقعی پیدا میکند. همچنین پوست اغلب بیش از حد صاف است و اثری از منافذ یا ناهمواریهای طبیعی در آن دیده نمیشود. در پسزمینهها نیز اشیای محو، خطوط شکسته یا نوشتههای ناخوانا میتوانند نشانهای از جعلی بودن تصویر باشند.
بررسی نور و سایهها یکی دیگر از روشهای مؤثر است. در تصاویر واقعی، نور از قوانین فیزیکی مشخصی پیروی میکند، اما در تصاویر جعلی، ناهماهنگیهایی دیده میشود. ممکن است جهت سایهها با منبع نور همخوانی نداشته باشد، نور چهره با نور پسزمینه متفاوت باشد یا بازتابها در آینهها و عینکها منطقی به نظر نرسند. این ناهماهنگیها اغلب نتیجه ترکیب چند الگوی تصویری توسط الگوریتمهاست.
نشانه دیگر، بیش از حد بینقص بودن تصویر است. واقعیت معمولاً با نقصهای کوچک همراه است، اما تصاویر هوش مصنوعی گاهی بیش از اندازه زیبا، متقارن و شبیه صحنههای سینماییاند. این تصاویر اغلب فاقد نویز، خطا یا آشفتگی طبیعی هستند و حتی در موقعیتهای عادی، حالوهوای یک عکس تبلیغاتی دارند.
توجه به منبع و زمینه انتشار تصویر نیز اهمیت زیادی دارد. تصاویر جعلی معمولاً بدون منبع مشخص یا همراه با توضیحات احساسی و تحریککننده منتشر میشوند. پرسیدن این پرسشها میتواند کمککننده باشد که آیا تصویر منبع معتبر دارد، نخستین بار در چه حسابی منتشر شده و آیا روایت همراه آن با واقعیتهای زمانی و مکانی همخوان است یا نه.
جستوجوی معکوس تصویر نیز ابزار مهمی به شمار میرود. اگر برای یک تصویر خبری هیچ سابقه معتبری پیدا نشود یا نسخههای متفاوت و قدیمیتر آن در دسترس باشد، میتواند نشانهای هشداردهنده باشد. علاوه بر این، ابزارهایی طراحی شدهاند که با تحلیل الگوهای پیکسلی، احتمال تولید تصویر با هوش مصنوعی را تخمین میزنند. هرچند این ابزارها کاملاً دقیق نیستند، اما میتوانند بهعنوان یک نظر دوم مورد استفاده قرار گیرند.
