اهمیت ایران در ماشین جنگی روسیه تا چه اندازه کاهش یافته است؟
در سالهای اخیر و بهویژه از زمان آغاز تهاجم نظامی روسیه به اوکراین نزدیک به چهار سال پیش، ایران بهعنوان یکی از تأمینکنندگان مهم تجهیزات نظامی برای کرملین مطرح بوده است.
با این حال، برخی کارشناسانی که با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفتوگو کردهاند، معتقدند نقش نظامی و تسلیحاتی ایران برای مسکو دیگر به اندازه گذشته حیاتی و تعیینکننده نیست.
بلومبرگ در گزارشی در ۲۲ دیماه به نقل از یک مقام امنیتی غربی نوشت ارزش فروش موشکهای بالیستیک و ضدهوایی ایران به روسیه طی بیش از چهار سال گذشته به حدود دو میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار رسیده است. با این وجود، روسیه بهطور رسمی حجم مبادلات نظامی خود با تهران را اعلام نمیکند و مقامهای ایرانی نیز اساساً فروش تسلیحات به روسیه را رد کردهاند. اردیبهشتماه گذشته، نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد ادعا کرده بود که تا زمانی که جنگ میان روسیه و اوکراین ادامه دارد، تهران از ارائه هرگونه کمک تسلیحاتی به طرفین خودداری میکند.
با وجود این موضع رسمی، شواهد متعددی خلاف آن را نشان میدهد؛ از جمله استفاده گسترده روسیه از پهپادهای تهاجمی شاهد ساخت ایران، بهویژه در مراحل ابتدایی جنگ. با این حال، تحلیلگران میگویند حجم و اهمیت این انتقالها بهطور محسوسی کاهش یافته است. هانا نوته، رئیس بخش اوراسیا در مرکز جیمز مارتین برای مطالعات عدم اشاعه، میگوید اگرچه انتقال محدود برخی مدلهای جدیدتر پهپادهای ایرانی همچنان ادامه دارد، اما دوره اوج وابستگی روسیه به این پهپادها مدتهاست به پایان رسیده است.
به گفته روسلان سلیمانوف، تحلیلگر مرکز راهبردهای جدید اوراسیا، روسیه دیگر مانند چهار سال پیش به تسلیحات ایرانی متکی نیست. او توضیح میدهد پهپادهای شاهد اکنون در داخل خاک روسیه و تحت نام «گران» تولید میشوند و نزدیک به ۹۰ درصد فرآیند تولید آنها بدون حضور یا کمک مستقیم ایران انجام میگیرد. ایران فناوری، دانش فنی و آموزشهای اولیه را در اختیار روسیه قرار داد و اکنون کارخانهای در منطقه آلابوگا در تاتارستان به تولید انبوه این پهپادها مشغول است. منابع اوکراینی میگویند روسیه ماهانه حدود ۵۰۰۰ پهپاد دوربرد از مدلهای مختلف، از جمله «گران» و پهپاد فریبدهنده «گربرا»، تولید میکند.
در حوزه موشکی نیز گزارشهایی از انتقال موشک فتح-۳۶۰ به روسیه منتشر شده، اما تاکنون شواهدی از استفاده عملی این موشکها در جنگ اوکراین دیده نشده است. به گفته کارشناسان، این موضوع میتواند ناشی از نرسیدن پرتابگرها یا افزایش تولید داخلی روسیه و همچنین دریافت گسترده موشک و مهمات از کره شمالی باشد. بر اساس گزارشهای تحقیقی، کره شمالی اکنون سهم عمدهای از واردات نظامی روسیه را تأمین میکند و حجم بالای فشنگها و گلولههای توپ ارسالی از این کشور، نقش ایران را در این حوزه تحتالشعاع قرار داده است.
