چرا جزیره خارک به کانون توجه جهان تبدیل شد؟
جزیره خارک در جنوب ایران در روزهای اخیر پس از حملات ایالات متحده به اهداف نظامی در این جزیره بار دیگر به کانون توجه تحولات نظامی و انرژی در منطقه تبدیل شده است.
این حملات که به گفته مقامهای آمریکایی زیرساختهای نظامی ایران را هدف قرار داد، در شرایطی انجام شد که تحلیلگران درباره احتمال گسترش درگیریها و حتی سناریوهای مربوط به عملیات زمینی در صورت تشدید تنشها هشدار میدهند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، اعلام کرد نیروهای آمریکایی در عملیات اخیر اهداف نظامی در جزیره خارک را هدف قرار دادهاند اما تأسیسات نفتی آن عمداً مورد حمله قرار نگرفته است. او در پیامی در شبکه تروث سوشال نوشت که نیروهای آمریکایی یکی از قدرتمندترین عملیاتهای بمباران در تاریخ خاورمیانه را اجرا کرده و تمامی اهداف نظامی در این جزیره را منهدم کردهاند.
به گفته ترامپ، تصمیم گرفته شد زیرساختهای نفتی جزیره آسیب نبینند، اما او هشدار داد اگر ایران در عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز اخلال ایجاد کند، این تصمیم ممکن است تغییر کند.
جزیره خارک که تنها حدود پنج مایل طول دارد، مهمترین مرکز صادرات نفت خام ایران محسوب میشود. برآورد تحلیلگران انرژی نشان میدهد نزدیک به ۹۰ درصد از صادرات نفت خام ایران از طریق پایانههای مستقر در این جزیره انجام میشود.
بر اساس دادههای ردیابی نفتکشها، در سال ۲۰۲۵ حدود ۹۶ درصد صادرات نفت خام ایران از خارک انجام شده است؛ رقمی معادل حدود ۱.۵۴ میلیون بشکه در روز از مجموع حدود ۱.۶ میلیون بشکه صادرات روزانه کشور.
زیرساختهای انرژی در این جزیره بسیار گسترده است. پایانههای بارگیری خارک برای انتقال روزانه تا ۷ میلیون بشکه نفت طراحی شدهاند و امکان پهلوگیری همزمان ۸ یا ۹ نفتکش غولپیکر را دارند. همچنین بیش از ۵۰ مخزن ذخیره نفت در این جزیره ظرفیت نگهداری بیش از ۳۴ میلیون بشکه نفت خام را فراهم میکند.
بخش عمده نفتی که از خارک صادر میشود از طریق خطوط لوله از میدانهای نفتی جنوب ایران به این جزیره منتقل میشود و تولید مستقیمی در خود جزیره انجام نمیشود.
در مقایسه، دیگر پایانههای صادراتی ایران ظرفیت بسیار کمتری دارند. جزیره لاوان توانایی انتقال حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز را دارد و ظرفیت ذخیره آن حدود ۵.۵ میلیون بشکه است. جزیره سیری نیز حدود ۴.۵ میلیون بشکه ظرفیت ذخیره دارد.
ایران همچنین تلاش کرده مسیرهای جایگزینی برای صادرات نفت ایجاد کند. پایانهای که در جاسک در دریای عمان در حال توسعه است ظرفیت احتمالی حدود ۱ میلیون بشکه در روز دارد، اما ظرفیت ذخیره آن تنها حدود ۲ میلیون بشکه است که در مقایسه با خارک بسیار کمتر است.
جزیره خارک علاوه بر نقش اقتصادی، اهمیت نظامی قابل توجهی نیز دارد. دسترسی به این جزیره به شدت کنترل میشود و سپاه پاسداران حفاظت از آن را بر عهده دارد. نیروی دریایی سپاه در این منطقه حضور فعال دارد و از جمله یگانهای مستقر در آن تیپ رزمی سطحی ۱۱۲ ذوالفقار است که از قایقهای تندرو برای عملیات دریایی نامتقارن استفاده میکند.
این قایقها معمولاً به موشکهای ضدکشتی، راکت و مینهای دریایی مجهز هستند و میتوانند کشتیهای تجاری یا ناوهای نظامی را در آبهای اطراف تهدید کنند.
اهمیت راهبردی خارک ارتباط مستقیمی با تنگه هرمز دارد؛ گذرگاهی که روزانه حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از آن عبور میکند و یکی از حساسترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان به شمار میآید.
