حل معمایی صدساله درباره دستگاه آنتیکیتیرا با کمک یوتیوب
گروهی از پژوهشگران موفق شدند یکی از پیچیدهترین معماهای تاریخ علم و فناوری را که به «مکانیزم آنتیکیتیرا» مربوط میشود، بار دیگر بررسی و تفسیر کنند؛ دستگاهی که بهعنوان قدیمیترین رایانه آنالوگ شناخته میشود.
نکته قابل توجه در این پیشرفت علمی، نقش غیرمنتظره دادههایی بود که از یک ویدیوی منتشرشده در یوتیوب به دست آمده است.
این سازوکار نخستینبار در سال ۱۹۰۱ میلادی از میان بقایای یک کشتی رومی در نزدیکی جزیره آنتیکیتیرا در یونان کشف شد و قدمت آن به اوایل قرن اول پیش از میلاد بازمیگردد. با وجود بیش از یک قرن پژوهش، عملکرد دقیق این دستگاه همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده و آن را به یکی از بحثبرانگیزترین آثار باستانی تبدیل کرده است.
مکانیزم آنتیکیتیرا از مجموعهای پیچیده از چرخدندههای برنزی تشکیل شده که بهنظر میرسد برای شبیهسازی چرخههای نجومی و ردیابی حرکت اجرام آسمانی طراحی شده بود. سطح دقت در ساخت این ابزار باعث شده برخی آن را با دستاوردهای مدرن رایانشی مانند ENIAC مقایسه کنند، در حالی که این دستگاه حدود دو هزار سال پیش از آن ساخته شده است.
مطالعه جدید که در سال ۲۰۲۴ منتشر شده، توسط دو پژوهشگر از دانشگاه گلاسکو انجام شد. آنها با بهرهگیری از روشهای آماری پیشرفته، از جمله تحلیل بیزی، و تکنیکهایی که پیشتر برای شناسایی امواج گرانشی در پروژههایی مانند LIGO به کار رفته بود، به بررسی ساختار این دستگاه پرداختند.
تمرکز اصلی پژوهش بر «حلقه تقویمی» دستگاه بود؛ بخشی دایرهای که برای نمایش چرخههای زمانی استفاده میشد. نتایج نشان داد این حلقه احتمالاً دارای ۳۵۴ تا ۳۵۵ حفره بوده که با طول سال قمری همخوانی دارد. یکی از پژوهشگران گفت ترکیب روشهای جدید آماری، فرضیه پیشین درباره پیروی دستگاه از تقویم قمری را تقویت کرده و دقت بالای سازندگان یونان باستان را نشان میدهد.
همچنین مشخص شد این حفرهها روی دایرهای با شعاع حدود ۷۷.۱ میلیمتر قرار داشته و فاصله میان آنها تنها حدود ۰.۰۲۸ میلیمتر بوده است؛ دقتی که برای آن دوره تاریخی بسیار قابل توجه ارزیابی میشود.
در این میان، بخشی از دادههای مورد استفاده از پروژه بازسازی این دستگاه توسط یک تولیدکننده محتوای استرالیایی در یوتیوب به دست آمد. این فرد در تلاش بود نسخهای دقیق از مکانیزم آنتیکیثیرا بسازد و دادههایی درباره تعداد حفرههای حلقه جمعآوری کرده بود.
پژوهشگران میگویند این تعامل غیرمستقیم میان تحقیقات دانشگاهی و پروژههای فردی میتواند راههای تازهای برای درک آثار باستانی پیچیده فراهم کند.
