گفتوگوهای ایران و آمریکا به کجا رسیده است؟ جزئیات اختلافها و مسیر توافق احتمالی
در حالی که مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد، مقامهای دو کشور از پیشرفتهایی در روند گفتوگوها سخن میگویند، اما همزمان تأکید دارند که هنوز فاصله قابلتوجهی تا دستیابی به توافق نهایی وجود دارد.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرده که رسیدن به توافق احتمالی ممکن است «چند روز» دیگر زمان ببرد؛ اظهاراتی که نشاندهنده پیچیدگی پروندههای مورد بحث و دشواری حل اختلافات باقیمانده است.
در سوی مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، تأیید کرده که مذاکرات درباره بخش زیادی از مفاد یک یادداشت تفاهم ۱۴بندی پیشرفت داشته، اما این موضوع را به معنای نزدیک بودن توافق نهایی ندانسته است. به گفته او، هنوز مسائل مهمی وجود دارد که نیازمند رایزنیهای بیشتر میان طرفین است.
گزارشها حاکی است که مذاکرات کنونی که از اوایل ماه آوریل و پس از برقراری آتشبس آغاز شده، بر چند محور اصلی متمرکز است؛ از جمله برنامه هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی آمریکا، وضعیت امنیتی منطقه و همچنین موضوع عبور و مرور کشتیها در خلیج عربی و تنگه هرمز.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، دو طرف در حال تلاش برای دستیابی به یک چارچوب اولیه هستند که بتواند زمینه پایان تنشها و آغاز مذاکرات گستردهتر را فراهم کند. گفته میشود این چارچوب شامل توقف عملیات نظامی در برخی جبههها، کاهش محدودیتهای دریایی، آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران و کاهش برخی تحریمها خواهد بود.
یکی از مهمترین نقاط اختلاف، موضوع تنگه هرمز است. ایران این گذرگاه راهبردی را اهرم فشار مهمی در منطقه میداند، در حالی که آمریکا آن را مسئلهای امنیتی و حیاتی برای تجارت جهانی توصیف میکند. در همین حال، برنامه هستهای ایران همچنان اصلیترین چالش در مذاکرات باقی مانده است. واشنگتن خواهان محدودیت در غنیسازی اورانیوم است، اما تهران تأکید دارد که برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز دارد و حاضر نیست درباره توان موشکی خود مذاکره کند.
برخی گزارشهای غیررسمی از احتمال دستیابی به توافقی موقت خبر میدهند؛ توافقی که ممکن است شامل کاهش سطح غنیسازی یا انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم غنیشده ایران به کشور ثالث باشد. با این حال، هنوز درباره جزئیات اجرایی و مدتزمان اجرای چنین توافقی تصمیم نهایی گرفته نشده است.
مقامهای آمریکایی همچنین گفتهاند هرگونه توافق اولیه باید به تأیید شورای عالی امنیت ملی ایران و سپس تأیید نهایی رهبر جمهوری اسلامی برسد. ناظران سیاسی معتقدند تجربه توافق هستهای سال ۲۰۱۵ و خروج آمریکا از آن در سال ۲۰۱۸، باعث شده هر دو طرف این بار با احتیاط بیشتری وارد روند مذاکرات شوند و رسیدن به توافق نهایی دشوارتر از گذشته باشد.
