هوش مصنوعی راز لوحهای گِلی باستانی را آشکار میکند
پژوهشگران آلمانی موفق شدهاند سامانهای پیشرفته مبتنی بر هوش مصنوعی طراحی کنند که قادر است لوحهای گِلی میخی متعلق به بیش از ۳۵۰۰ سال پیش را بازخوانی و بازسازی کند.
دستاوردی که میتواند تحول بزرگی در مطالعه تمدنهای باستانی خاور نزدیک ایجاد کند و روند پژوهشهای تاریخی را وارد مرحلهای تازه سازد.
این سامانه جدید که «Palaeographicum» نام دارد، بر پایه تحلیل میلیونها نماد میخی ثبتشده بهصورت دیجیتال توسعه یافته است. هدف اصلی این پروژه، بازسازی قطعات شکسته و پراکنده لوحهای باستانی در موزههای مختلف جهان و همچنین کشف اطلاعات پنهان درباره تمدنهایی است که از هزاره سوم پیش از میلاد از خط میخی استفاده میکردند.
در دوران باستان، این لوحها با حکاکی نشانههای گوهایشکل روی گل مرطوب و با استفاده از قلمهای ساختهشده از نی ایجاد میشدند. سپس لوحها خشک میشدند تا به اسنادی دائمی برای ثبت رویدادهای سیاسی، اقتصادی، مذهبی و اداری تبدیل شوند. امروزه بسیاری از این آثار تاریخی بهشکل تکهتکه و پراکنده در آرشیوها و موزهها نگهداری میشوند و بازسازی آنها فرآیندی بسیار زمانبر و دشوار به شمار میرود.
بر اساس اعلام تیم تحقیقاتی دانشگاه وورتسبورگ و آکادمی علوم و ادبیات ماینتس، سامانه هوش مصنوعی جدید توانایی تحلیل بیش از ۵ میلیون نماد میخی ذخیرهشده در قالب ۷۰ هزار تصویر دیجیتال را دارد. این فناوری هر نماد را بهصورت جداگانه بررسی کرده و آن را با یک پایگاه داده عظیم مقایسه میکند تا شباهتها و تفاوتهای موجود میان سبکهای نوشتاری کاتبان باستانی را تشخیص دهد.
دانیل شویمر، رئیس بخش مطالعات خاور نزدیک، اعلام کرده این فناوری روند پژوهش را بهطور اساسی تغییر داده و هزاران ساعت کار پژوهشی را کاهش میدهد. به گفته او، در گذشته مقایسه تنها ۵ قطعه شکسته از یک لوح حدود ۳ روز زمان نیاز داشت، اما اکنون همان فرآیند تنها در ۵ دقیقه انجام میشود.
پژوهشگران معتقدند هر کاتب باستانی نوعی «امضای شخصی» در شیوه نگارش خود داشته است. تفاوت در فشار قلم، فاصله میان نشانهها و جزئیات تزئینی باعث میشود هوش مصنوعی بتواند الگوهای منحصربهفرد نویسندگان را تشخیص داده و قطعات مرتبط را با دقت بالا به یکدیگر متصل کند.
این سامانه همچنین میتواند در تعیین تاریخ تقریبی لوحهای هیتی نقش مهمی ایفا کند؛ آثاری که اغلب فاقد تاریخ دقیق هستند. دانشمندان امیدوارند در آینده بتوانند هوش مصنوعی را برای شناسایی هویت کاتبان نیز آموزش دهند؛ اقدامی که میتواند به درک بهتر ساختار اجتماعی و فرهنگی تمدنهای باستانی کمک کند.
