چرا ترامپ در آخرین لحظه از حمله به ایران عقبنشینی کرد؟
پس از چند روز تشدید تنش که ایالات متحده را تا آستانه یک رویارویی نظامی تازه در خاورمیانه پیش برد، دونالد ترامپ در آخرین لحظه از صدور دستور حمله به ایران عقبنشینی کرد
تصمیمی که به گفته منابع آگاه، در شرایطی اتخاذ شد که مقامهای نظامی آمریکا «آماده اجرای حمله در روز چهارشنبه» بودند.
این منابع به روزنامه والاستریت ژورنال گفتهاند که همه نشانهها حاکی از نزدیک بودن صدور فرمان نهایی بود.
ترامپ پیش از این با لحنی کمسابقه، از لغو همه دیدارها با مقامهای ایرانی خبر داده، معترضان را به «سرنگونی نظام» فراخوانده و در شبکههای اجتماعی نوشته بود «کمک در راه است». با این حال، تنها سه روز بعد، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که خبری از حمله قریبالوقوع نیست؛ تغییری ناگهانی که به یک هفته تنش فزاینده میان واشنگتن و تهران پایان داد.
ترامپ روز جمعه در توضیح تصمیم خود گفت: «کسی مرا قانع نکرد. خودم قانع شدم. اعدامها را لغو کردند و این تاثیر بزرگی داشت». به نوشته والاستریت ژورنال، مقامهای ارشد نظامی انتظار داشتند دستور حمله روز چهارشنبه صادر شود، بهویژه پس از آنکه نشانههایی دریافت کرده بودند که رئیسجمهور به صدور فرمان نهایی تمایل دارد.
در ساعات اولیه همان روز، نیروهای آمریکایی بخشی از پرسنل خود را از پایگاه هوایی العدید در قطر خارج کردند؛ پایگاهی که میزبان هواپیماهای آمریکایی و مرکز اصلی فرماندهی عملیات هوایی در منطقه است. همزمان، آمریکا اعزام یک گروه ضربت ناو هواپیمابر، جنگندههای بیشتر و سامانههای پدافند موشکی را ادامه داد؛ اقداماتی که این تصور را تقویت میکرد که پس از تکمیل این استقرارها، حمله آغاز خواهد شد.
اما در پشت صحنه، هشدارهایی نیز مطرح بود. دستیاران و مقامهای نظامی به ترامپ گفته بودند که آمریکا نمیتواند تضمین کند با مجموعهای سریع از حملات هوایی، نظام ایران را سرنگون کند و مشخص نیست بمباران اهداف نظامی و غیرنظامی به تقویت اعتراضات یا تضعیف حکومت منجر شود. همچنین به او گوشزد شده بود که در آن مقطع، آمریکا دارایی نظامی کافی برای یک حمله گسترده و پایدار، همزمان با حفاظت از نیروها و متحدانش، در اختیار ندارد.
در همین حال، با بالا بردن سطح تهدید علنی، ترامپ عملا یک «خط قرمز» برای ایران ترسیم کرده بود و در دوم ژانویه نوشته بود «آماده و مهیای حرکت هستیم». اما همزمان با گسترش اعتراضات، تهران با سرکوبی توصیفشده بهعنوان بیسابقه پاسخ داد. علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بحران بینالمللی، گفته است ایران «بهسرعت و با خشونتی بیسابقه مشت آهنین را فرود آورد» و ممکن است انگیزهای معکوس برای درهم شکستن سریعتر اعتراضات داشته باشد، پیش از آنکه آمریکا واقعا آماده حمله شود.
به گزارش والاستریت ژورنال، ترامپ همزمان با تکرار حمایت لفظی از آنچه برخی «انقلاب جدید ایران» میخواندند، هشدارهایی مستقیم درباره دشواری سناریوی تغییر نظام دریافت کرد؛ رویکردی که منتقدان آن را عاملی برای به خطر افتادن معترضان در برابر سرکوب دانستند. سوزان مالونی از مؤسسه بروکینگز گفته است این مسیر «مصداقیت آمریکا را به خطر انداخته» و میتواند احساس خیانت و واکنش منفی پایدار در میان ایرانیان ایجاد کند.
تا بعدازظهر چهارشنبه، لحن ترامپ آشکارا تغییر کرد. او به خبرنگاران در کاخ سفید گفت ایران به دولت آمریکا اطلاع داده که کشتار معترضان متوقف شده است، هرچند نگفت پیام از چه کانالی منتقل شده. او افزود «برنامهای برای اعدامها وجود ندارد» و این موضوع را به منابع «موثق» نسبت داد. همان شب، عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در گفتوگویی تلویزیونی گفت حکومت «قتل و اعدام را متوقف میکند»؛ اظهاراتی که از نگاه دولت آمریکا نشانهای از امکان عقبنشینی تلقی شد.
در کنار این تحولات، مقامهای اسرائیلی و عرب به واشنگتن گفته بودند که «زمان برای حمله مناسب نیست» و اوضاع داخلی ایران بهشدت بیثبات است و اعتراضات تا حد زیادی با سرکوب خشن مهار شده است. در تماس تلفنی شامگاه چهارشنبه، بنیامین نتانیاهو هشدار داد که حملات آمریکا شاید برای کمک به معترضان «بسیار دیر» باشد و هر حملهای واکنش ایران را در پی خواهد داشت. با این حال، ترامپ تاکید کرد که تصمیم عقبنشینی، صرفا تصمیم شخص او بوده است و گفت: «نه، هیچکس مرا قانع نکرد».
