طرح آمریکا برای خارجسازی اورانیوم ایران: آیا «یاقوت کبود» تکرار میشود؟
سرنوشت تنش میان ایران و آمریکا بیش از هر زمان دیگری به موضوع ذخایر اورانیوم با غنای بالا در ایران گره خورده است؛ موادی که میتواند در صورت تکمیل فرایند غنیسازی، نقش تعیینکنندهای در تولید سلاح هستهای ایفا کند.
برآوردها نشان میدهد ایران در حال حاضر به میزانی از این مواد دست یافته که میتواند در صورت افزایش غنا، امکان ساخت حدود ۱۰ بمب اتمی را فراهم کند.
از زمان حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران در ژوئن گذشته، بازرسان بینالمللی دیگر دسترسی مستقیمی به این ذخایر ندارند. در همین حال، دونالد ترامپ بارها اعلام کرده که آمریکا مصمم است این مواد را، چه از طریق توافق و چه با اقدام مستقیم، به خاک خود منتقل کند.
در این میان، تجربهای از دهه ۱۹۹۰ میلادی بهعنوان الگوی احتمالی مطرح شده است؛ عملیاتی موسوم به «پروژه یاقوت کبود» که طی آن حدود ۶۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای تسلیحاتی از قزاقستان به آمریکا منتقل شد. این عملیات پس از فروپاشی اتحاد شوروی و در شرایطی انجام شد که نگرانیها از دسترسی کشورهایی مانند ایران به این مواد افزایش یافته بود.
اندرو وبر، دیپلمات پیشین آمریکایی، در توضیح این عملیات گفته است که تیمی متشکل از ۳۱ متخصص با استفاده از ۳ هواپیمای باری و ۴۵۰ مخزن ویژه، این مواد را در یک ماموریت کاملا محرمانه بستهبندی و منتقل کردند. به گفته او، کل فرایند حدود ۵ تا ۶ هفته به طول انجامید و بدون هیچگونه افشای اطلاعاتی به پایان رسید.
با این حال، کارشناسان تاکید دارند که تکرار چنین سناریویی در ایران با چالشهای جدی مواجه است. به گفته وبر، اجرای چنین عملیاتی در ایران بدون ریسک بالا ممکن نیست و نیازمند حضور گسترده نیروهای نظامی خواهد بود.
گزارشها نشان میدهد بخش عمدهای از ذخایر اورانیوم ایران در تاسیسات زیرزمینی، از جمله در مناطق عمیق در اصفهان، نگهداری میشود؛ مکانهایی که بهدلیل ساختار تونلی و تدابیر امنیتی، از دسترس بسیاری از حملات متعارف خارج هستند. تصاویر ماهوارهای نیز حاکی از اقداماتی برای تقویت امنیت این مراکز است.
در همین حال، ماتیو بان، مشاور پیشین کاخ سفید در سیاست هستهای، تاکید کرده که نابودی کامل برنامه هستهای ایران ممکن نیست و حتی در صورت از بین بردن برخی تاسیسات، دانش هستهای همچنان باقی خواهد ماند.
برآوردها همچنین نشان میدهد ایران حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد که میتواند در صورت افزایش غنا به ۱۰ تا ۱۱ سلاح هستهای تبدیل شود.
در چنین شرایطی، مقامهای آمریکایی ضمن بررسی گزینههای مختلف، نسبت به واکنش احتمالی ایران هشدار دادهاند و گفتهاند هرگونه اقدام نظامی میتواند با حملات پهپادی و موشکی و تلفات همراه باشد.
