رقابت برای ریاست سازمان ملل؛ کدام یک از این چهار تن دبیرکل میشود؟
با آغاز روند معرفی نامزدهای دبیرکلی سازمان ملل، تنها چهار چهره برای تصدی این سمت اعلام آمادگی کردهاند؛ رقابتی که در مقایسه با دورههای گذشته بهطور قابل توجهی محدودتر شده و بازتابی از شرایط پیچیده نظام بینالملل بهشمار میرود.
بر اساس گزارشها، جلسات ارائه دیدگاهها و پاسخ به پرسشها از این هفته آغاز شده و نامزدها در برابر نمایندگان ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل قرار میگیرند. نخستین فردی که در این چارچوب سخنرانی کرده، میشل باشله، رئیسجمهور پیشین شیلی است. پس از او نیز رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیدگاههای خود را مطرح میکند.
در ادامه این روند، ربکا گرینسپن، رئیس کنونی کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل، و مکی سال، رئیسجمهور پیشین سنگال، نیز برنامهها و مواضع خود را ارائه خواهند کرد.
این در حالی است که در سال ۲۰۱۶، زمانی که آنتونیو گوترش به این سمت رسید، ۱۳ نامزد در رقابت حضور داشتند، اما اکنون تعداد آنها به ۴ نفر کاهش یافته است. تحلیلگران این کاهش را نشانهای از افزایش احتیاط در فضای ژئوپلیتیک کنونی میدانند.
به گفته برخی کارشناسان، در شرایط کنونی که شکاف میان قدرتهای بزرگ افزایش یافته، سازمان ملل در انجام وظایف کلیدی خود، بهویژه در حوزه حفظ صلح و امنیت، با چالشهای جدی روبهرو شده است. شورای امنیت نیز در مواجهه با بحرانهایی مانند جنگ اوکراین، غزه و ایران، نتوانسته به تصمیمگیری مؤثری دست یابد.
در چنین فضایی، نامزدها و کشورهای حامی آنها با احتیاط بیشتری وارد رقابت میشوند، زیرا هر موضعگیری میتواند پیامدهای دیپلماتیک بهدنبال داشته باشد. این مسئله باعث شده برخلاف گذشته، افراد کمتری حاضر به ورود به این رقابت شوند.
بر اساس سازوکار انتخاب دبیرکل، این مقام بهطور رسمی توسط مجمع عمومی انتخاب میشود، اما تنها پس از توصیه شورای امنیت؛ فرآیندی که به پنج عضو دائم این شورا، یعنی آمریکا، روسیه، چین، بریتانیا و فرانسه، حق وتو و نقش تعیینکننده میدهد.
در میان نامزدها، میشل باشله ۷۴ ساله با حمایت برزیل و مکزیک در رقابت باقی مانده، هرچند حمایت کشورش شیلی از او پس گرفته شده است. رافائل گروسی ۶۵ ساله از سوی آرژانتین نامزد شده و ربکا گرینسپن ۷۰ ساله نیز از حمایت کاستاریکا برخوردار است. در مورد مکی سال ۶۴ ساله نیز وضعیت پیچیدهتر است، زیرا او از سوی بوروندی معرفی شده اما کشورش سنگال از او حمایت نکرده است.
همزمان، با حضور دو زن در میان چهار نامزد، فشارها برای انتخاب نخستین دبیرکل زن سازمان ملل افزایش یافته است، هرچند مخالفتهایی، بهویژه در آمریکا، نسبت به برخی نامزدها مطرح شده است.
این رقابت محدود و محتاطانه، در شرایطی برگزار میشود که آینده سازمان ملل و نقش آن در مدیریت بحرانهای جهانی بیش از هر زمان دیگری با ابهام همراه شده است.
