سازمان بهداشت جهانی طب سنتی را با هوش مصنوعی به چالش میکشد
برای میلیونها نفر در سراسر جهان، درمان صرفاً به مراجعه به بیمارستان یا مصرف داروهای شیمیایی محدود نمیشود.
از دمنوشهای گیاهی و طب سوزنی گرفته تا یوگا و نسخههایی که سینهبهسینه منتقل شدهاند، پزشکی سنتی همچنان بخش جداییناپذیری از زندگی روزمره بسیاری از جوامع است.
اکنون سازمان جهانی بهداشت میگوید زمان آن رسیده که این میراث کهن، نه با تردید مطلق و نه با شیفتگی بیچونوچرا، بلکه با ابزارهای علم امروز، از جمله هوش مصنوعی، دوباره ارزیابی شود.
این هفته در دهلی نو، نشستی به ابتکار سازمان جهانی بهداشت برگزار میشود که هدف آن ایجاد پیوندی میان گذشته و آینده پزشکی است. تدروس گبریسوس، مدیرکل این سازمان، تأکید کرده که پزشکی سنتی «پدیدهای متعلق به گذشته نیست» و تقاضا برای آن در فرهنگها و جوامع مختلف رو به افزایش است. به گفته او، فناوریهای نو میتوانند کمک کنند روشهایی که قرنها به کار رفتهاند، از نظر ایمنی و اثربخشی با معیارهای علمی سنجیده شوند.
واقعیت این است که برای بخش بزرگی از جمعیت جهان، بهویژه در کشورهای کمبرخوردار، درمانهای سنتی نزدیکترین یا حتی تنها گزینه در دسترس به شمار میآیند. شیاما کورویلا، رئیس مرکز جهانی پزشکی سنتی سازمان جهانی بهداشت، میگوید در بسیاری از کشورها اکثریت مردم به شکلی از این روشها استفاده میکنند. او در عین حال هشدار میدهد که همه این درمانها بیخطر یا مؤثر نیستند و برخی از آنها حتی به تخریب محیط زیست یا قاچاق گونههای در معرض خطر دامن زدهاند. به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت بر «ادغام مسئولانه» این شیوهها در نظام سلامت تأکید دارد.
در این مسیر، هوش مصنوعی نقشی محوری یافته است. از غربال میلیونها ترکیب گیاهی برای یافتن مواد مؤثر گرفته تا بررسی تداخلهای دارویی و تحلیل تأثیر مراقبه یا طب سوزنی بر مغز، ابزارهایی در دسترس قرار گرفتهاند که پیشتر تصورشان دشوار بود. همزمان، سازمان جهانی بهداشت از یک کتابخانه دیجیتال گسترده با بیش از یکونیم میلیون مدرک علمی رونمایی میکند تا دانش پراکنده درباره پزشکی سنتی در قالبی منسجم و علمی گردآوری شود.
در عین حال، هنوز مشخص نیست که آیا متون کهن خاورمیانه، از جمله آثار فارسی و عربی درباره گیاهان دارویی و خواص منسوب به آنها، در این بررسی علمی مبتنی بر هوش مصنوعی جای خواهند گرفت یا نه. با این حال، حامیان این رویکرد تازه میگویند مسئله انتخاب میان سنت و علم نیست، بلکه یافتن راهی برای گفتوگوی این دو است. همانطور که تاریخ نشان داده، بسیاری از داروهای امروزی ریشه در طبیعت و دانش کهن دارند و اکنون این پرسش مطرح است که آیا فناوریهای نو میتوانند این دانش قدیمی را پالایش کرده و به شکلی ایمن و قابل اعتماد به آینده منتقل کنند یا خیر.
