آسیبی که جنگ به طلای سرخ ایران وارد کرد
در حالی که بحران ناشی از جنگ و تنشهای منطقهای همچنان بازارهای جهانی را تحت تاثیر قرار داده، زعفران ایران به عنوان یکی از ارزشمندترین محصولات کشاورزی نیز بهطور غیرمستقیم از این تحولات آسیب دیده و با چالشهای جدی در تولید و صادرات روبهرو شده است.
ایران که حدود ۹۰ درصد از تولید جهانی زعفران را در اختیار دارد، اکنون با اختلال در مسیرهای حملونقل و توقف صادرات از طریق آبهای جنوبی ایران مواجه است. بسته شدن یا محدود شدن عبور کشتیها از تنگه هرمز، که یکی از مهمترین شریانهای تجارت جهانی به شمار میرود، موجب شده حتی کالاهای خاص و گرانقیمتی مانند زعفران نیز از این بحران مصون نمانند.
بر اساس گزارشها، زعفران که در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی کاربرد گستردهای دارد، در صورت کاهش عرضه میتواند بر بخشهای مختلف اقتصادی تاثیر بگذارد. محصول موجود در بازارها مربوط به برداشت سال ۲۰۲۵ است، چرا که فصل برداشت این محصول در ایران بین ماههای اکتبر و نوامبر انجام میشود و شرایط جنگی میتواند تولید سال ۲۰۲۶ را با خطر جدی مواجه کند.
کارشناسان سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد هشدار دادهاند که اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز میتواند به افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود. به گفته آنها، توقف جریان حملونقل دریایی نهتنها زنجیره تأمین را مختل میکند، بلکه برنامههای کشاورزی و تولیدات آینده را نیز تحت تاثیر قرار میدهد.
در همین حال، بازارهای جهانی به دنبال یافتن جایگزینهایی برای زعفران ایران هستند. کشورهایی مانند ایتالیا، انگلستان، چین و روسیه تلاش کردهاند منابع دیگری مانند زعفران مراکش، اسپانیا و افغانستان را جایگزین کنند، اما ظرفیت تولید این کشورها پاسخگوی کمبود احتمالی نیست.
گزارشها همچنین از افزایش قیمت این محصول خبر میدهند. قیمت زعفران معمولی که پیشتر بین ۴ تا ۸ دلار در هر گرم بود، ممکن است به حدود ۷.۵ تا ۱۲.۵ دلار برسد. زعفران مرغوب ایرانی نیز که بین ۱۵ تا ۲۲.۵ دلار در هر گرم معامله میشد، احتمال دارد تا سطح ۲۵ تا ۳۱ دلار افزایش یابد. برخی برآوردها نشان میدهد افزایش قیمتها میتواند بین ۳۰ تا ۵۰ درصد باشد.
در کنار این تحولات، مشکلات ساختاری در صنعت زعفران ایران نیز برجسته شده است. بخش زیادی از این محصول بهصورت خام صادر شده و سپس در کشورهایی مانند اسپانیا بستهبندی و با برندهای دیگر به بازار جهانی عرضه میشود. افزایش هزینههای حملونقل، بیمه و وابستگی بیشتر به واسطهها نیز به پیچیدگی شرایط افزوده و بازار این محصول ارزشمند را با عدم قطعیت بیشتری مواجه کرده است.
