راز تازه هرم بزرگ مصر؛ نشانههایی که قدمت آن را به دهها هزار سال پیش میبرد
برای بیش از یک قرن، مصرشناسان زمان ساخت هرم بزرگ جیزه را حدود ۲۵۸۰ پیش از میلاد و همدوره با فرمانروایی فرعون خوفو دانستهاند؛ یعنی بنایی با قدمتی در حدود ۴۶۰۰ سال. اما پژوهشی جدید این فرضیه را زیر سوال میبرد.
یک پژوهش جدید و بحثبرانگیز، این روایت پذیرفتهشده را به چالش کشیده و ادعا میکند که این سازه عظیم ممکن است دهها هزار سال قدیمیتر باشد.
این مطالعه توسط آلبرتو دونینی، مهندس ایتالیایی از دانشگاه بولونیا، انجام شده است. او با بررسی الگوهای فرسایش در بخش پایینی هرم بزرگ به این نتیجه رسیده که احتمالاً این بنا بین ۲۰۰۰۰ تا ۴۰۰۰۰ سال پیش ساخته شده است؛ زمانی بسیار دورتر از چارچوب زمانی رایج در باستانشناسی مصر. دونینی برای رسیدن به این نتیجه از روشی با عنوان «روش فرسایش نسبی» استفاده کرده است.
در این روش، میزان فرسایش سنگهایی که از زمان ساخت هرم در معرض عوامل طبیعی بودهاند، با سنگهایی مقایسه میشود که تنها حدود ۶۷۵ سال پیش، پس از برداشته شدن پوشش بیرونی هرم، در معرض هوا قرار گرفتهاند. با محاسبه تفاوت حجم فرسایش میان این دو دسته سنگ، پژوهشگر مدتزمان قرار گرفتن سنگهای قدیمیتر در معرض طبیعت را برآورد کرده است.
این مطالعه که هنوز داوری علمی نشده، ۱۲ نقطه مختلف در اطراف پایه هرم را بررسی کرده است. نتایج بهدستآمده در هر نقطه متفاوت بوده و بازهای از حدود ۵۷۰۰ تا بیش از ۵۴۰۰۰ سال را نشان میدهد. با این حال، میانگین دادهها حاکی از آن است که با احتمال ۶۸ درصد، قدمت هرم بین حدود ۱۱۰۰۰ تا ۳۹۰۰۰ سال قرار دارد و میانگین کلی نزدیک به ۲۴۹۰۰ سال است.
دونینی همچنین این فرضیه را مطرح میکند که فرعون خوفو ممکن است بهجای ساخت هرم، آن را بازسازی کرده باشد؛ موضوعی که میتواند برداشتها درباره سازنده اصلی این بنا را بهطور اساسی تغییر دهد. اگر این تاریخگذاری درست باشد، هرم بزرگ نهتنها پیش از دودمان چهارم مصر، بلکه حتی پیش از ظهور هر تمدن پیشرفته شناختهشدهای ساخته شده است.
این پژوهش واکنشهای گستردهای را در میان باستانشناسان، مورخان و مهندسان برانگیخته است. منتقدان به عواملی مانند تغییرات اقلیمی، بارانهای اسیدی، رفتوآمد انسانها و مدفون شدن دورهای زیر شن اشاره میکنند که میتواند بر میزان فرسایش تأثیر بگذارد. با این حال، دونینی تأکید دارد که همسانی نسبی نتایج در ۱۲ نقطه مختلف، احتمال قدمت بسیار بالای هرم را تقویت میکند.
هرچند هنوز مشخص نیست این یافتهها بتواند اجماع دیرینه مصرشناسی را دگرگون کند، اما بدون تردید، این پژوهش بار دیگر یکی از کهنترین و شگفتانگیزترین معماهای تاریخ بشر را به مرکز توجه بازگردانده و پرسشهای تازهای درباره تواناییهای انسان در گذشتههای بسیار دور مطرح کرده است.
