ایرانِ چندپاره؛ تشدید شکافهای قدرت در سایه فشارهای داخلی و خارجی
نشانههای فزایندهای از گسترش اختلافات درون مراکز قدرت در ایران دیده میشود؛ بهویژه پس از جنگ با ایالات متحده و اسرائیل و فشارهای امنیتی، اقتصادی و سیاسی فزایندهای که در پی آن شکل گرفته است.
در حالی که تهران تلاش میکند تصویری منسجم از خود نشان دهد، تحرکات متناقض و ادامه تنش با کشورهای همسایه با وجود آتشبس، از رقابتی بر سر نفوذ حکایت دارد که فراتر از اختلافات سنتی میان جریانهای سیاسی است و به نحوه توزیع قدرت در درون خود نظام میرسد.
با کاهش نفوذ نهادهای سنتی، سپاه پاسداران به بازیگر اصلی در مدیریت پروندههای داخلی و خارجی تبدیل شده است؛ در حالیکه نشانههایی از رقابت پنهان میان جناحهایی دیده میشود که در تلاشاند منافع خود را حفظ کرده و شکل قدرت در مرحله آینده را تعیین کنند.
در کنار فشارهای داخلی، نظام ایران همچنان از تنشها و بیثباتیهای خارجی بهعنوان ابزاری برای مهار بحرانها و تقویت کنترل امنیتی استفاده میکند؛ از جمله از طریق تشدید سرکوب و افزایش صدور احکام اعدام علیه مخالفان.
رقابت پنهان
ایرینا تسوکرمان، کارشناس آمریکایی در امور راهبردی، در گفتوگو با «العین نیوز» گفت که گمانهزنیها پیرامون تعمیق شکافهای درونی نظام ایران پس از تقابل اخیر با اسرائیل، بیش از پیش تقویت شده است؛ این موضوع بهویژه در سایه تشدید فشارهای داخلی در نهادهای امنیتی و صدور پیامهای متناقض از سوی تهران، نمود بارزی پیدا کرده است.
او توضیح داد که ایران بر اساس مدل یک دولت سنتی اداره نمیشود، بلکه ساختاری ترکیبی دارد که در آن اختیارات در هم تنیده شده و نهادها با یکدیگر رقابت میکنند؛ امری که به شکلگیری یک رقابت دائمی اما پنهان میان اجزای قدرت منجر شده است.
به گفته تسوکرمان، این شکافها به مسائل مربوط به نفوذ، بقا در شرایط اقتصادی و ترتیبات دوره پس از رهبری علی خامنهای مربوط میشود؛ در حالی که نفوذ سپاه پاسداران در ساختار قدرت افزایش یافته است.
برتری سپاه پاسداران
ایرینا تسوکرمان افزود که سپاه پاسداران طی سالهای اخیر با بهرهگیری از تحریمها و بحرانهای اقتصادی، نفوذ خود را گسترش داده و در حوزههای اقتصاد، امنیت، سیاست و اطلاعات نفوذ کرده است؛ امری که به تضعیف نهادهای مدنی و مذهبی سنتی و افزایش نقش نهادهای امنیتی در ساختار حکومت انجامیده است.
او همچنین تأکید کرد که تقسیمبندیهای رایج غربی درباره وجود «میانهروها» در ایران دقیق نیست؛ چراکه همه جریانهای وابسته به نظام در هدف اصلی، یعنی حفظ کنترل امنیتی، مشترکاند و آنچه گاه بهعنوان اعتدال معرفی میشود، بیشتر ابزاری برای کاهش فشارها و تحریمها یا تغییر موضع سیاسی است، نه تغییری واقعی در رفتار یا اهداف منطقهای نظام.
تسوکرمان افزود که غیبت مداوم مجتبی خامنهای، رهبر جدید، از صحنه نشاندهنده انتقال واقعی قدرت به نهادهای امنیتی و نظامی، بهویژه سپاه پاسداران است و نقش رهبر بیشتر به مشروعیتبخشی به تصمیمات محدود شده است.
با این حال، او تأکید کرد که سپاه نیز یکدست نیست و درون آن میان جناحهای امنیتی، اقتصادی و نظامی رقابتهایی وجود دارد که پس از ضرباتی که ایران در رویارویی اخیر با اسرائیل متحمل شد، تشدید شده است.
ایجاد بحرانهای خارجی
در خصوص ادامه هدف قرار دادن امارات متحده عربی با وجود مسیرهای تنشزدایی، این کارشناس آن را اقدامی غیرمنطقی دانست؛ بهویژه آنکه کشورهای خلیج، در رأس آنها امارات، بارها بر اهمیت گفتوگو برای حل بحران با ایالات متحده و اسرائیل، چه در حملات ۲۰۲۵ و چه در جنگ ۲۰۲۶، تأکید کردهاند.
او همچنین گفت که تشدید تنشهای خارجی معمولاً همزمان با دورههای ضعف داخلی رخ میدهد؛ زیرا نظام با ایجاد بحرانهای بیرونی تلاش میکند کنترل امنیتی را تقویت کرده و نارضایتی داخلی را مهار کند، از طریق معرفی هرگونه مخالفت بهعنوان بخشی از «توطئههای خارجی»؛ موضوعی که به نظام اجازه میدهد روند نظامیسازی را گسترش داده و نفوذ نهادهای امنیتی را افزایش دهد.
