از نظر محاسبات نجومی؛ عید فطر چه روزی است؟
با نزدیک شدن به روزهای پایانی ماه رمضان، توجه مسلمانان در سراسر جهان به زمان رؤیت هلال ماه شوال و تعیین نخستین روز عید فطر جلب شده است.
مراکز نجومی در کشورهای مختلف با استفاده از محاسبات دقیق حرکت ماه و خورشید تلاش میکنند زمان احتمالی آغاز ماه شوال را پیشبینی کنند، هرچند اعلام رسمی عید فطر در بسیاری از کشورهای اسلامی همچنان به رؤیت شرعی هلال در شامگاه ۲۹ رمضان وابسته است.
بر اساس دادههای نجومی، احتمال زیادی وجود دارد که بخش بزرگی از جهان اسلام در سال ۲۰۲۶ میلادی عید فطر را در یک روز مشترک جشن بگیرد. در این میان، ایران و افغانستان نیز از جمله کشورهایی هستند که شرایط نجومی آنها برای رؤیت هلال در زمان مشابهی قرار دارد.
زمان تولد هلال شوال از نظر نجومی
طبق محاسبات منتشرشده توسط مؤسسه ملی تحقیقات نجومی و ژئوفیزیک مصر، مقارنه ماه و خورشید که به عنوان لحظه تولد هلال جدید شناخته میشود، در ساعت ۳:۲۵ بامداد به وقت قاهره در روز پنجشنبه ۱۹ مارس ۲۰۲۶ رخ میدهد. پس از این لحظه، ماه به تدریج از خورشید فاصله میگیرد و در صورت مناسب بودن شرایط جوی و زاویه جدایی، امکان مشاهده هلال در آسمان شامگاهی فراهم میشود.
بر اساس این محاسبات، هلال شوال پس از غروب خورشید همان روز به مدت ۳۰ دقیقه در آسمان مکه مکرمه و حدود ۳۵ دقیقه در آسمان قاهره قابل مشاهده خواهد بود که این امر احتمال رؤیت آن را افزایش میدهد.
بر پایه این دادهها، این مؤسسه اعلام کرد که اول ماه شوال ۱۴۴۷ هجری از نظر نجومی، روز جمعه ۲۰ مارس ۲۰۲۶ خواهد بود و در نتیجه این روز، اولین روز عید فطر محسوب میشود.
با این حال، این نهاد تأکید کرد که اعلام رسمی آغاز ماه، همچنان منوط به ثبوت رؤیت شرعی هلال است و مراجع ذیصلاح نتیجه نهایی را شامگاه روز ۲۹ رمضان اعلام خواهند کرد.
پیشبینی زمان عید فطر در ایران
در ایران آغاز ماههای قمری از طریق گزارشهای رؤیت هلال توسط ستاد استهلال و اعلام رسمی مراجع دینی تعیین میشود. این ستاد هر سال دهها گروه رصدی را به نقاط مختلف کشور اعزام میکند تا در شامگاه ۲۹ رمضان امکان مشاهده هلال را بررسی کنند.
با توجه به زمان مقارنه و شرایط نجومی شامگاه ۱۹ مارس، بسیاری از تقویمهای نجومی احتمال میدهند که هلال در بخشهای مختلف ایران قابل مشاهده باشد.
در صورت تأیید گزارشهای رصدخانههای تخصصی، جمعه ۲۰ مارس ۲۰۲۶ به عنوان نخستین روز ماه شوال و عید فطر در ایران اعلام خواهد شد. البته در صورتی که شرایط جوی مانع رؤیت هلال شود، احتمال دارد ماه رمضان ۳۰ روزه اعلام شود.
وضعیت احتمالی عید فطر در افغانستان
افغانستان نیز همانند بسیاری از کشورهای اسلامی، آغاز ماه قمری را بر اساس اعلام مراجع دینی و نهادهای رسمی تعیین میکند. به دلیل نزدیکی جغرافیایی این کشور به ایران، شرایط نجومی رؤیت هلال در افغانستان بسیار مشابه است.
کارشناسان نجومی معتقدند با توجه به مدت مکث ماه پس از غروب خورشید و ارتفاع مناسب هلال در شامگاه ۱۹ مارس، احتمال زیادی وجود دارد که هلال در بخشهایی از افغانستان نیز دیده شود. در چنین شرایطی، این کشور نیز احتمالاً جمعه ۲۰ مارس ۲۰۲۶ را به عنوان نخستین روز عید فطر اعلام خواهد کرد.
چرا گاهی تاریخ عید در کشورها متفاوت است؟
با وجود پیشرفتهای علمی در محاسبات نجومی، در بسیاری از کشورهای اسلامی همچنان معیار اصلی آغاز ماه قمری رؤیت واقعی هلال است. در نتیجه ممکن است اختلاف در شرایط جوی، روشهای فقهی یا محدوده جغرافیایی رؤیت هلال باعث شود برخی کشورها عید فطر را یک روز زودتر یا دیرتر اعلام کنند.
با این حال، بر اساس پیشبینیهای نجومی سال ۲۰۲۶، احتمال همزمانی عید فطر در بخش بزرگی از جهان اسلام نسبتاً بالا ارزیابی شده است، هرچند اعلام نهایی همچنان به نتیجه رصد هلال در شامگاه ۲۹ رمضان بستگی خواهد داشت.
