رتبه ایران در کشتار معترضان؛ مقایسهای با سرکوبهای خونین جهان
با گذشت تنها یکچهارم از سده بیستویکم میلادی، بررسی آمار کشتهشدگان اعتراضات داخلی در کشورهای مختلف، تصویری نگرانکننده از نحوه مواجهه برخی حکومتها با مطالبات مردمی ارائه میدهد.
در این میان، ایران بهعنوان یکی از کشورهایی که بالاترین شمار معترضان کشتهشده را در این دوره ثبت کرده، جایگاهی برجسته و بحثبرانگیز دارد. برای ارزیابی این جایگاه، آمار سه موج اصلی اعتراضات در ایران طی بیستوپنج سال اخیر با نمونههایی از سرکوبهای گسترده در دیگر کشورها مقایسه شده است.
اعتراضات آبان ۱۳۹۸ که در پی افزایش قیمت بنزین از شامگاه بیستوچهارم آبان آغاز شد، بهسرعت بیش از بیستونه استان کشور را دربر گرفت. واکنش نیروهای امنیتی، بهویژه سپاه پاسداران و بسیج، بسیار خشن توصیف شد و گزارشها از بهکارگیری سلاحهای نیمهسنگین در برخی مناطق، از جمله ماهشهر، حکایت داشت. دو ماه بعد، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع نزدیک به حاکمیت گزارش داد که با دستور علی خامنهای برای متوقفکردن اعتراضات «به هر شکل لازم»، در کمتر از دو هفته حدود یکهزار و پانصد نفر کشته شدند؛ آماری که شامل دستکم هفده نوجوان و حدود چهارصد زن بود.
در خیزش ۱۴۰۱ که پس از جانباختن مهسا امینی در بازداشت گشت ارشاد شکل گرفت و به جنبش «زن، زندگی، آزادی» انجامید، تنها طی چهار ماه بیش از پانصد و چهل نفر کشته شدند که هفتاد و چهار نفر از آنها نوجوان بودند. پس از این اعتراضات نیز دهها حکم اعدام برای معترضان صادر شد و بنا بر گزارش نهادهای حقوق بشری، شمار کل جانباختگان ممکن است به بیش از ششصد نفر رسیده باشد.
جدیدترین موج اعتراضات از هشتم دی ۱۴۰۴ و در پی افزایش شدید قیمتها آغاز شد. بهدلیل قطع گسترده اینترنت، دسترسی به آمار دقیق دشوار بوده، اما سازمان حقوق بشری هرانا شمار کشتهشدگان را دستکم سههزار و ششصد و هشتاد و پنج نفر اعلام کرده است. در مقابل، برخی رسانههای خارج از کشور و روزنامه ساندیتایمز بریتانیا از بیش از شانزدههزار کشته سخن گفتهاند. رویترز نیز به نقل از یک مقام ایرانی، عدد دستکم پنجهزار کشته را گزارش کرده که پانصد نفر از آنها نیروهای امنیتی معرفی شدهاند.
در مقایسه جهانی، سرکوب اعتراضات پس از کودتای میانمار از فوریه ۲۰۲۱ تاکنون به کشتهشدن بیش از ششهزار و هشتصد نفر انجامیده است. در سوریه، اعتراضات سال ۲۰۱۱ طی هفت ماه نخست بیش از سههزار کشته برجای گذاشت و سپس کشور وارد جنگ داخلی شد که شمار غیرنظامیان جانباخته در آن تا سال ۲۰۲۲ بیش از سیصد و ششهزار نفر برآورد شده است. در بنگلادش نیز «انقلاب ژوئیه» سال ۲۰۲۴ طی چهلوشش روز حدود یکهزار و چهارصد کشته داشت.
این مقایسه نشان میدهد که بر پایه گزارش رویترز، خونینترین سرکوب معترضان در کوتاهترین بازه زمانی در آغاز سال ۲۰۲۶ در ایران رخ داده است؛ جایی که در کمتر از بیست روز دستکم چهارهزار و پانصد نفر جان خود را از دست دادند. با احتساب سه اعتراض بزرگ اخیر، مجموع معترضان کشتهشده در ایران طی شش سال گذشته دستکم ششهزار و پانصد و چهل نفر برآورد میشود؛ رقمی که ایران را در صدر این نوع سرکوبها در سطح جهانی قرار میدهد.
