قتل «ام زکی» و باز شدن دوباره پرونده کارگران خانگی خارجی در سوریه
قتل هدی شعراوی، بازیگر شناختهشده سوری که با نقش «ام زکی» در سریال «باب الحاره» به شهرت رسیده بود، و اعلام نقش داشتن یک کارگر خانگی خارجی در این جنایت، توجه افکار عمومی را بار دیگر به حضور کارگران خانگی خارجی در منازل سوری جلب کرده است.
حضوری که در بستر سالها جنگ، فروپاشی اقتصادی و تضعیف ساختارهای اجتماعی، پیچیدگیهای تازهای پیدا کرده است.
این حادثه صرفاً یک پرونده جنایی جداگانه تلقی نمیشود، بلکه واقعیتی چندلایه را آشکار میکند که در آن فقر، خلأ قانونی و نبود نظارت مؤثر در فضای بسته کار خانگی به هم گره خوردهاند؛ فضایی که کارگران در آن، اغلب دور از چشم نهادهای رسمی و حمایتهای اجتماعی زندگی و کار میکنند.
با وجود جنگ، تحریمها و انزوایی که سوریه از سال ۲۰۱۱ تجربه کرده، حضور کارگران خانگی خارجی پدیدهای تازه نیست و سالها پیش از آغاز بحران، بهویژه در حوزه خدمات خانگی، وجود داشته است. گزارش سازمان بینالمللی مهاجرت در سال ۲۰۰۳ نشان میدهد که کارگران آسیایی و آفریقایی بخش عمده این نیروی کار را تشکیل میدادند. بر اساس این گزارش، کارگران اندونزیایی حدود یکسوم کل را شامل میشدند، پس از آن فیلیپینیها با سهمی نزدیک به یکچهارم قرار داشتند و سپس کارگران اتیوپیایی و دیگر ملیتها مانند سریلانکا، بنگلادش و ویتنام حضور داشتند.
بیشتر این کارگران با وعده دستمزدهای بالاتر نسبت به کشورهای مبدأ، و بدون آگاهی کامل از شرایط معیشتی و امنیتی سوریه، وارد این کشور میشدند. در همان گزارش، تعداد کارگران خانگی خارجی در سوریه بین ۱۰ هزار تا ۱۵ هزار نفر برآورد شده بود؛ آماری که هرچند امروز کاهش یافته، اما همچنان در چارچوبی نامنظم و بدون قانونگذاری روشن باقی مانده است.
نبود قوانین بهروز و سازوکارهای نظارتی باعث شده رابطه میان کارگر و کارفرما عمدتاً بر توافقهای شخصی و نابرابر استوار باشد؛ وضعیتی که هم کارگران را در معرض آسیب قرار میدهد و هم خانوادهها را با ریسکهای پیشبینینشده روبهرو میکند.
در همین حال، وزارت کشور سوریه شامگاه پنجشنبه از بازداشت مظنون پرونده قتل هدی شعراوی خبر داد. به گفته فرمانده امنیت داخلی دمشق، تحقیقات اولیه نشان میدهد این بازیگر بر اثر ضربه با جسم سخت و خونریزی شدید جان باخته و مظنون، کارگر خانگی او با تابعیت اوگاندایی، پس از فرار شناسایی و بازداشت شده است. تحقیقات برای روشن شدن انگیزهها و جزئیات حادثه ادامه دارد.
اکنون و در شرایطی که سوریه تلاش میکند پس از سالها بحران، بافت اجتماعی خود را ترمیم کند، ساماندهی کار خانگی و تعریف حقوق و مسئولیتهای روشن برای همه طرفها، به ضرورتی اجتماعی و اخلاقی بدل شده است؛ ضرورتی که نادیده گرفتن آن میتواند پیامدهایی فراتر از یک پرونده جنایی به همراه داشته باشد.
