هستههای یخی پامیر در تاجیکستان؛ امیدی تازه برای فهم بقای یخچالها
در حالی که یخچالهای طبیعی در سراسر جهان با سرعتی نگرانکننده در حال ذوب شدن هستند، پژوهشگران به نمونهای کمنظیر از دل رشتهکوه پامیر در تاجیکستان چشم دوختهاند.
این هستههای یخی ممکن است سرنخهایی حیاتی برای درک پایداری برخی یخچالها و حتی حفاظت از آنها در آینده در خود داشته باشند. این نمونهها اکنون در آزمایشگاهی در ژاپن تحت بررسیهای دقیق علمی قرار دارند.
این هستههای یخی بخشی از پروژهای بینالمللی هستند که میکوشد توضیح دهد چرا یخچالهای پامیر، برخلاف روند غالب جهانی، نهتنها کوچک نشدهاند بلکه در برخی موارد اندکی رشد هم داشتهاند. یوشینوری ایزوکا، استاد دانشگاه هوکایدو، سرپرستی این پژوهش را بر عهده دارد. او میگوید اگر سازوکار این پدیده روشن شود، شاید بتوان از آن برای حفاظت از یخچالهای دیگر نقاط جهان استفاده کرد.
اوایل سال جاری، گروهی از پژوهشگران به همراه خبرنگاران خبرگزاری فرانسه سفری دشوار به ارتفاع ۵۸۱۰ متری در پامیر داشتند. این منطقه بهدلیل پدیدهای که «ناهنجاری پامیر–قراقروم» نامیده میشود، تنها ناحیه کوهستانی جهان است که در آن یخچالها برخلاف انتظار پایدار مانده یا حتی رشد کردهاند. دانشمندان در این سفر دو ستون یخی با طول تقریبی ۱۰۵ متر حفاری کردند.
یکی از این ستونها قرار است در پناهگاه زیرزمینی «بنیاد حافظه یخ» در قطب جنوب نگهداری شود تا برای نسلهای آینده محفوظ بماند. ستون دیگر به آزمایشگاه دانشگاه هوکایدو منتقل شده تا تغییرات اقلیمی، میزان بارش برف و پایداری یخچالها طی حدود یک قرن اخیر بررسی شود. پژوهشگران امیدوارند بخشهایی از این یخ تا حدود ۱۰ هزار سال قدمت داشته باشد، هرچند شواهد نشان میدهد بخش بزرگی از این یخچال حدود ۶ هزار سال پیش در دورهای گرمتر ذوب شده است.
دانشمندان با بررسی لایهها، ایزوتوپهای آب و حتی آثار مواد آتشفشانی در یخ، میتوانند دماها و رویدادهای اقلیمی گذشته را بازسازی کنند. این کار از نوامبر امسال در اتاقهایی با دمای منفی ۲۰ درجه انجام میشود تا ساختار یخ آسیبی نبیند. یکی از اعضای گروه پژوهشی میگوید از همین یک نمونه باید تمام تحلیلهای فیزیکی و شیمیایی انجام شود، چرا که چنین یخی بینهایت ارزشمند است.
این پژوهش در حالی انجام میشود که سازمان ملل هشدار داده سال ۲۰۲۵ در مسیر تبدیل شدن به یکی از گرمترین سالهای ثبتشده تاریخ قرار دارد. بررسیها نشان میدهد از دهه ۱۹۶۰ تاکنون، یخچالهای کوهستانی جهان دستکم ۹ تا ۱۰ هزار گیگاتن یخ از دست دادهاند و این روند تاکنون حدود ۲.۵ تا ۳ سانتیمتر به سطح آب دریاهای جهان افزوده است.
