انفجار ۲۰۰۰ درصدی قیمت فیلترشکن؛ اینترنت آزاد در ایران به کالای لوکس تبدیل شد
آنچه یک سال پیش بهای یک شام ساده بود، حالا بهای یک ماه نفس کشیدن در اینترنت جهانی است.
بررسیهای رسانههای محلی نشان میدهد قیمت ابزارهای عبور از محدودیت اینترنت طی یک سال گذشته با جهشی بیسابقه تا حدود ۲۰۰۰ درصد افزایش یافته و این بازار را از یک فعالیت زیرزمینی کوچک، به یک بازیگر مهم در اقتصاد غیررسمی کشور تبدیل کرده است و حالا نتبلاکس تأیید میکند که این بحران ابعاد جهانیتری دارد.
قطعی بیسابقه اینترنت
در کنار این بحران اقتصادی، گزارشهای بینالمللی نیز از ابعاد گسترده محدودیت اینترنت در ایران پرده برمیدارند. بر اساس گزارش نهاد ناظر اینترنت نتبلاکس، قطع اینترنت در ایران وارد چهلوششمین روز خود شده و از مرز ۱۰۸۰ ساعت گذشته است.
این نهاد روز سهشنبه (۲۵ فروردین) اعلام کرده است: «در ساعت ۱۰۸۰، قطعی اینترنت ایران همچنان به زندگی و معیشت مردم آسیب میزند، در حالی که کشور وارد چهلوششمین روز بدون دسترسی بینالمللی شده است.»
به گفته این نهاد، با وجود گسترش محدود سیستم «لیست سفید»، دسترسی عمومی همچنان بهشدت محدود است و کاربران برای برقراری ارتباط با خارج از کشور ناچار به پذیرش ریسکهای جدی هستند.
همچنین نتبلاکس تأکید کرد این وضعیت نهتنها ارتباطات را مختل کرده، بلکه تأثیرات گستردهای بر زندگی روزمره و فعالیتهای اقتصادی مردم گذاشته است.
از ۱۲۰ هزار تا ۵ میلیون تومان در یک سال
به گزارش خبرآنلاین، در فروردین ۱۴۰۴، یک بسته ۱۵ تا ۲۰ گیگابایتی اینترنت آزاد با ۸۰ تا ۱۲۰ هزار تومان در دسترس بود؛ هزینهای که اگرچه سنگین بود، اما در متن بودجه ماهانه خانوارهای طبقه متوسط جا میگرفت.
امروز، همین بسته با قیمتی حدود ۵ میلیون تومان عرضه میشود. این رقم برابر با ۵ کیلوگرم گوشت قرمز یا ۱۰ عدد مرغ است.
این مقایسه تصادفی نیست؛ وقتی بهای اتصال به اینترنت با سبد پروتئین ماهانه یک خانواده برابری میکند، انتخاب برای میلیونها ایرانی دیگر «دیجیتال یا آنالوگ» نیست؛ بلکه «اینترنت یا غذا» است.
اینستاگرام؛ شبکهای که به دهکهای بالا تعلق دارد
یکی از تکاندهندهترین پیامدهای این بحران، شکلگیری نوع جدیدی از شکاف طبقاتی است.
پلتفرمهای تصویرمحور مانند اینستاگرام و یوتیوب که مصرف ترافیک بالایی دارند، عملاً به انحصار دهکهای پردرآمد درآمدهاند. طبقه متوسط به ناچار به محتوای متنی و آفلاین پناه برده، و دهکهای ضعیفتر از این فضا حذف شدهاند.
اشتراک ماهانه که امروز تا ۳ میلیون تومان میرسد، ۳۰ تا ۳۵ درصد از حقوق یک کارمند معمولی را میبلعد. نتیجه؟ پدیدهای که کارشناسان آن را «اضطراب مصرف» مینامند؛ وضعیتی که در آن کاربر پیش از هر کلیک، هزینه پنهانش را محاسبه میکند. تماشای یک ویدیوی یکدقیقهای امروز حدود ۲۵ هزار تومان هزینه دارد.
فریلنسرها؛ بازندگان اصلی این بازی
بحران به مشاغل آنلاین نیز رسیده است؛ متخصصانی که با درآمد ریالی کار میکنند و نیازمند اتصال پایدار به پلتفرمهای جهانی هستند، میبینند که بخش بزرگی از درآمد ناخالصشان صرف «حق اتصال» میشود. سودآوری بسیاری از پروژههای فریلنسری به این ترتیب به صفر رسیده است.
قرنطینه دیجیتال اقتصادی
گردش مالی بازار فیلترشکن که در سال گذشته حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان برآورد میشد، امروز با چنین قیمتهایی ابعادی به مراتب بزرگتر یافته است. اما پول بیشتر در این بازار به معنای دسترسی بهتر نیست — به معنای دسترسی انحصاریتر است.
آنچه نتبلاکس «آسیب به زندگی و معیشت» مینامد، در داخل ایران چهرهای دقیقتر دارد: نه صرفاً یک اختلال فنی یا یک موج تورمی، بلکه نوعی «قرنطینه دیجیتال اقتصادی» — سدی که حق دسترسی به اطلاعات را مستقیماً به توان مالی افراد گره زده و شکاف آگاهی میان طبقات را به عمیقترین سطح خود در دهههای اخیر رسانده است.
