اختصاصی | کارشناس مسائل خاورمیانه: اعتراضات اخیر ضعف حکومت ایران را عمیقتر کرد
سعید خنافره، با اشاره به بحران اقتصادی، سرکوب اعتراضات، مذاکرات تهران و واشنگتن و تضعیف بازدارندگی منطقهای ایران، ارزیابی خود را از موازنههای قدرت درون نظام و چشمانداز تحولات پیش رو تشریح کرد.
خنافره پژوهشگر مسائل خاورمیانه در دانشگاه سایمون فریزر کانادا، که حوزه مطالعاتش بر رسانه، سیاست و دیپلماسی متمرکز است، در گفتوگو با العین فارسی درباره تاثیر بحران اقتصادی بر روابط میان دولت، سپاه پاسداران و دفتر رهبر جمهوری اسلامی گفت بحران اقتصادی تاکنون تاثیر چشمگیر منفی بر روابط میان دولت مسعود پزشکیان از یک سو و سپاه پاسداران و دفتر رهبری از سوی دیگر برجای نگذاشته است.
او افزود با وجود تمایل دیرینه بدنه اصلاحطلبان به محدودسازی اختیارات رهبر جمهوری اسلامی و سپاه، مسعود پزشکیان استراتژی سیاسی خود را بر همکاری نزدیک با رهبر ایران استوار کرده و پیش از پیروزی در انتخابات نیز صراحتا اعلام کرده بود ناکامی دولتهای قبلی به دلیل نبود همکاری نزدیک با علی خامنهای بوده است.
او اضافه کرد با این حال اعتراضات اخیر ممکن است در آینده بر روابط او با خامنهای و سپاه تاثیر منفی بگذارد، زیرا دولت او که آن را «دولت اطفای حریق» توصیف کرد، برای جلوگیری از وخیمتر شدن اوضاع اقتصادی به رفع تحریمها و محدودسازی حضور سپاه در اقتصاد نیاز خواهد داشت؛ حوزههایی که تصمیمگیری درباره آنها در دایره اختیارات رهبر و سپاه است. خنافره گفت حضور گسترده سپاه و دفتر رهبری در اقتصاد و معافیتها یا پرداخت مالیات اندک از سوی آنها، در شرایط کاهش منابع دولت، میتواند به محل مناقشه پنهان تبدیل شود.
او افزود سرکوب مرگبار اعتراضات ممکن است پزشکیان را در تنگنای اخلاقی قرار دهد، هرچند او به عنوان رئیسجمهور و رئیس شورای عالی امنیت ملی در سرکوب نقش داشته است. به گفته او، تداوم شرایط اقتصادی به معنای تصمیمات غیراخلاقی مستمر در مواجهه با اعتراضات احتمالی خواهد بود.
این پژوهشگر درباره تحرکات دیپلماتیک اخیر میان تهران و واشنگتن گفت مذاکرات اخیر نوعی مدیریت اضطراری تنشها از سوی ایران بوده و نشانهای از تصمیم استراتژیک برای تغییر سیاستها در پروندههایی چون برنامه هستهای، حمایت از گروههای نیابتی و برنامه موشکی دیده نمیشود.
او افزود اعتراضات بیسابقه اخیر ضعف جمهوری اسلامی را عمیقتر کرده و ایالات متحده میداند ایران در این مقطع اهرمهای کمتری دارد.
خنافره گفت جمهوری اسلامی با رویکردی تاکتیکی در پی مهار روند امتیازدهی و عبور از این پیچ سرنوشتساز است و در مقایسه با دوران برجام آمادگی ذهنی و عملی بیشتری برای امتیازدهی دارد، هرچند میکوشد این روند را مدیریت کند. او تاکید کرد اهداف کنونی تهران حفظ ساختار جمهوری اسلامی تا پایان ریاستجمهوری دونالد ترامپ و حفظ برنامه موشکی به عنوان ابزار بازدارندگی جایگزین است. به گفته او، فضای فعلی با دوره منتهی به برجام تفاوت بنیادین دارد و احتمال دستیابی به دستاوردی مشابه بسیار پایین است، هرچند دو طرف ترجیح میدهند این صحنهآرایی دیپلماتیک را تجربه کنند.
خنافره درباره اعتراضات اجتماعی گفت این اعتراضات از نظر گستره و شدت سرکوب بیسابقه بود و سرکوب خشن نشاندهنده میزان تهدید معترضان برای نظام بود. او افزود شدت سرکوب باعث افزایش محاسبهگری معترضان شده و در برخی استانها مانند کردستان، به جای اعتراض خیابانی، اعتصاب انتخاب شد. به گفته او، اعتراضات گسترده خیابانی در آینده زمانی رخ میدهد که از دید معترضان مرگ در خیابان با مرگ ناشی از فقر تفاوتی نداشته باشد. او همچنین گفت سرکوب عریان آسیبپذیری جدیدی ایجاد کرده و زمینه اخلاقی برای مداخله خارجی فراهم آورده است.
او در پایان درباره راهبرد «بازدارندگی چندساحتی» گفت گزینههای جمهوری اسلامی برای رویارویی غیرمستقیم با اسرائیل به شدت کاهش یافته و گروههای نیابتی ضربات سختی متحمل شدهاند. خنافره افزود حزبالله زیر ضرب حملات مداوم است، گروههای عراقی وارد محاسبات هزینه-فایده شدهاند و حوثیهای یمن با وجود تمایل به حمله به کشتیرانی در دریای سرخ، توان محدودی دارند. به گفته او، رویکرد کنونی جمهوری اسلامی و گروههای مورد حمایتش انفعالی و تدافعی است و سیاست بازدارندگی چندساحتی کارایی پیشین خود را از دست داده است، ضمن آنکه اسرائیل اکنون مقابله مستقیم با ایران را بر مقابله با نیروهای نیابتی ترجیح میدهد.
