راز نان باستانی؛ کشف ۸ هزار ساله تاریخ کشاورزی را تغییر میدهد
یک یافته باستانشناسی تازه در گرجستان، روایت شکلگیری یکی از مهمترین مواد غذایی جهان را دگرگون کرده است.
پژوهشگران با بررسی نقش کوچکی بر روی یک خشت گلی متعلق به دوره نوسنگی، به شواهدی دست یافتهاند که نشان میدهد گندم نان حدود ۸ هزار سال پیش در منطقه قفقاز جنوبی شکل گرفته است.
نان بهعنوان غذای اصلی در بسیاری از فرهنگها، نقش مهمی در تاریخ بشر داشته، اما منشأ دقیق آن همواره مورد بحث بوده است. اکنون نتایج پژوهشی جدید نشان میدهد که این محصول احتمالاً در نتیجه یک فرایند طبیعی دورگگیری میان گندم اهلی و یک گونه علف وحشی بهوجود آمده است.
این تحقیق که در نشریه علمی مجموعه مقالات آکادمی ملی علوم منتشر شده، بر پایه کاوشهای باستانشناسی در محوطههای گاداخریلی گورا و شولاوریس گورا انجام شده است. این محوطهها که قدمتی میان ۸ هزار تا ۷۳۰۰ سال دارند، بخشی از سنت فرهنگی شولاوری-شوموتپه محسوب میشوند و شواهد مهمی از نخستین فعالیتهای کشاورزی را در خود جای دادهاند.
در جریان این کاوشها، آثار گیاهباستانشناسی ارزشمندی کشف شده است؛ از جمله نقش خوشههای گندم روی خشتهای گلی و بقایای گیاهی که نشاندهنده آغاز تجربههای کشت و زرع در این منطقه است. این یافتهها تأیید میکند که جوامع ساکن قفقاز جنوبی از نخستین کشاورزان جهان بودهاند.
دیوید لردکیپانیدزه، مدیر موزه ملی گرجستان، با اشاره به اهمیت این کشف گفته است که شواهد بهدستآمده نشان میدهد این منطقه نهتنها محل پیدایش گندم نان بوده، بلکه پیشتر نیز آثار ۸ هزار سالهای از تولید شراب در آن کشف شده است. به گفته او، این موضوع جایگاه گرجستان را بهعنوان یکی از مراکز اولیه کشاورزی و تولید غذا در جهان تثبیت میکند.
بررسیهای دقیقتر نشان میدهد که گندمهای اولیه با گونهای علف وحشی به نام آگیلوپس تاوشی تلاقی یافتهاند. این فرآیند طبیعی به تدریج منجر به شکلگیری نوعی گندم شده که امروزه پایه تولید نان در بسیاری از نقاط جهان است.
کارشناسان معتقدند این کشف نهتنها به درک بهتر روند اهلی شدن گیاهان کمک میکند، بلکه نشاندهنده سطح بالای نوآوری و سازگاری جوامع اولیه با محیط زیست خود است. ارتباط این جوامع با مناطق همجوار و انتقال دانش کشاورزی نیز نقش مهمی در این تحول داشته است.
قفقاز جنوبی بخشی از منطقهای گستردهتر است که به هلال حاصلخیز شهرت دارد؛ منطقهای که از دیرباز بهعنوان خاستگاه تمدن و کشاورزی شناخته میشود. این کشف تازه بار دیگر اهمیت این ناحیه را در شکلگیری تاریخ بشر برجسته کرده و نشان میدهد بسیاری از دستاوردهای اساسی انسان، ریشه در نوآوریهای مردمان باستانی این سرزمین دارد.
