سایه جنگ بر تهران؛ اختلافات عمیقتر و احتمال درگیری نزدیکتر میشود
همزمان با افزایش تنشها میان تهران و واشنگتن و ادامه بنبست در روند مذاکرات، نشانههای سیاسی و میدانی از احتمال بازگشت درگیریهای نظامی بیش از گذشته نمایان شده است.
اختلاف بر سر شروط دو طرف و ناتوانی در رسیدن به توافق، فضای منطقه را وارد مرحلهای حساس و پیچیده کرده؛ مرحلهای که بسیاری از تحلیلگران از آن به عنوان آستانه «برخورد مستقیم» یاد میکنند.
در حالی که آمریکا و ایران همچنان بر خواستههای حداکثری خود پافشاری میکنند، فشار زمان بر هر دو طرف افزایش یافته است. در آمریکا، دولت دونالد ترامپ با چالشهای اقتصادی و فشارهای انتخاباتی روبهروست و در ایران نیز اختلافات داخلی و نبود اجماع سیاسی، روند تصمیمگیری را دشوارتر کرده است.
خبرگزاری فارس گزارش داده که پاسخ اخیر واشنگتن به پیشنهاد ایران شامل ۵ شرط اصلی بوده است؛ از جمله تحویل و انتقال ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده ایران به آمریکا، محدود شدن فعالیت تأسیسات هستهای به تنها یک مجموعه فعال، و مخالفت با هرگونه پیوند میان مذاکرات و توقف جنگ در سایر جبههها.
در مقابل، تهران خواهان لغو کامل تحریمها و به رسمیت شناخته شدن آنچه «حاکمیت ایران بر تنگه هرمز» توصیف میشود، شده است؛ موضوعی که دولت آمریکا آن را رد کرده است. همچنین ایران بر پایان جنگ در تمامی جبههها، بهویژه جبهه لبنان، تأکید دارد.
محمد الزغول، پژوهشگر مرکز امارات برای سیاستگذاری، معتقد است که مواضع تهران در هفتههای اخیر به شکل محسوسی سختتر شده و همین مسئله احتمال بازگشت عملیات نظامی را افزایش داده است. او میگوید برخی جریانها در سپاه پاسداران به دنبال بازگرداندن فضای جنگ هستند و شروط مطرحشده از سوی ایران عملاً امکان توافق را دشوار کرده است.
به گفته او، مشکل اصلی به ساختار داخلی ایران بازمیگردد؛ جایی که نبود یک نظام تصمیمگیری منسجم، مانع شکلگیری موضعی واحد برای مذاکره شده است. الزغول همچنین توقف فشار نظامی آمریکا را «اشتباهی راهبردی» توصیف کرده و معتقد است این اقدام فرصت بازیابی و مانور سیاسی را در اختیار تهران قرار داده است.
در همین حال، مهند العزاوی، کارشناس مسائل نظامی، فضای کنونی را «مرحله شکستن استخوانها» توصیف کرده و از افزایش تحرکات نظامی بریتانیا، آمریکا، اسرائیل و فرانسه سخن گفته است. او تأکید دارد که هرگونه نرمش از سوی ایران تنها در سایه فشار نظامی ممکن خواهد بود.
فادی حیلانی، پژوهشگر شورای ملی روابط عربی ـ آمریکایی نیز معتقد است که دولت آمریکا در صورت نرسیدن به نتیجه ملموس، با خطر شکست سیاسی در انتخابات میاندورهای روبهرو خواهد شد. او هشدار داده که ایران آتشبسها را نشانه ضعف تلقی کرده و به همین دلیل سطح مطالبات خود را بالا برده است.
در این میان، تنگه هرمز همچنان بهعنوان مهمترین ابزار فشار تهران مطرح میشود؛ ابزاری که بسیاری آن را «گزینه اقتصادی هستهای» ایران توصیف میکنند و بیم آن میرود که هرگونه تنش تازه، پیامدهایی فراتر از منطقه به همراه داشته باشد.
