رمزگشایی ژنهای کوسهای که قرنها زنده مانده است
دانشمندان زیستشناسی بهتازگی به یافتههایی چشمگیر درباره طول عمر استثنایی کوسه گرینلند دست یافتهاند؛ گونهای که بهعنوان مسنترین مهرهدار شناختهشده روی زمین معرفی میشود.
این کوسه در اعماق اقیانوس اطلس شمالی و آبهای قطب شمال زندگی میکند و طول آن گاه به حدود شش متر میرسد. با وجود جثه بزرگ، رشد آن بسیار کند است و بر اساس برآوردها سالانه تنها حدود یک سانتیمتر افزایش طول دارد.
توجه جامعه علمی به این گونه از سال ۲۰۱۶ جلب شد؛ زمانی که یک پژوهش نشان داد برخی از این کوسهها میتوانند تا چهار قرن عمر کنند. این دادهها امکان برآورد سنهایی نزدیک به چهارصد سال را فراهم کرد و کوسه گرینلند را در صدر فهرست طولانیعمرترین مهرهداران قرار داد. گزارشها حاکی است یکی از نمونههای مشاهدهشده در قطب شمال احتمالا در سال ۱۶۲۷ متولد شده است.
این کوسهها بهطور معمول در حدود صدسالگی به سن بلوغ و توانایی تولیدمثل میرسند؛ دورهای که در میان آبزیان دریایی غیرمعمول بهشمار میرود. با این حال، حتی پس از بلوغ نیز روند رشد آهسته آنها ادامه پیدا میکند و این ویژگی بهعنوان یکی از نشانههای زیستشناختی مهم این گونه مطرح است.
در پی این مشاهدات، گروهی از پژوهشگران آلمانی به رهبری دکتر استیف هوفمان از مؤسسه لایبنیتس برای مطالعات پیری، پروژهای گسترده برای تحلیل DNA این کوسه آغاز کردند. این تیم در اواخر سال ۲۰۲۴ اعلام کرد که موفق به رمزگشایی ۹۲ درصد از ژنوم کوسه گرینلند شده است؛ دستاوردی که میتواند به درک سازوکارهای کندشدن پیری در این گونه کمک کند.
یافتهها نشان میدهد حدود ۷۰ درصد از ژنوم این کوسه از «ژنهای جهنده» تشکیل شده است؛ توالیهایی از DNA که در بسیاری از جانوران میتوانند موجب آسیب ژنتیکی یا سرطان شوند. با این حال، بهنظر میرسد کوسه گرینلند از این ژنها برای تقویت فرایند ترمیم DNA بهره گرفته و بدین ترتیب ثبات ژنتیکی خود را در بازههای زمانی بسیار طولانی حفظ میکند. پژوهشگران همچنین دریافتهاند که اندازه ژنوم این کوسه از همه کوسههای بررسیشده بزرگتر است؛ عاملی که ممکن است با مقاومت بالای آن در برابر بیماریها و طول عمر کمنظیرش مرتبط باشد.
به گفته دکتر هوفمان، این ژنوم ابزاری مهم برای شناخت جهشها و سازوکارهای مولکولی است که به این جانور امکان داده صدها سال زنده بماند. دکتر آرنه سام، از نویسندگان مطالعه، نیز معتقد است این نتایج میتواند در آینده به پیشرفت دانش بشر درباره سالمندی ایمنتر و کندتر کمک کند. دکتر ویرا گوربونوفا، متخصص حوزه پیری، تاکید کرده است که مقایسه سازوکارهای ژنتیکی در گونههای مختلف دریایی و خشکیزی میتواند راه انتقال این دانش به مطالعات انسانی را هموار کند.
