گلولهای که شلیک نشد و تاریخ را عوض کرد؛ روایت سرباز بریتانیایی و هیتلر
در یکی از تأملبرانگیزترین روایتهای تاریخ جنگ، تصمیمی انسانی در میدان نبرد به رویدادی بدل شد که بعدها از آن بهعنوان یکی از «لحظات سرنوشتساز قرن بیستم» یاد کردند.
ماجرا به سال ۱۹۱۸ بازمیگردد؛ زمانی که یک سرباز بریتانیایی به نام هنری تندی، در اوج خشونتهای جنگ جهانی اول، از شلیک به یک سرباز زخمی آلمانی خودداری کرد؛ تصمیمی که سالها بعد، معنایی فراتر از یک انتخاب فردی یافت.
بر اساس روایتهایی که در منابع تاریخی و از جمله مجموعه «تواریخ فجیع» بازتاب یافته، تندی در جریان نبردی سنگین با یک گروهبان آلمانی روبهرو شد که بهدلیل جراحات شدید، بهسختی حرکت میکرد. آن سرباز زخمی کاملا در تیررس تفنگ تندی قرار داشت و تنها چند ثانیه با مرگ فاصله داشت. با این حال، تندی در لحظهای آمیخته با تردید و همدلی، انگشتش را از روی ماشه برداشت و اجازه داد آن سرباز از میدان تیر خارج شود.
تندی نمیدانست فردی که جانش را نجات داده، بعدها به یکی از مخربترین چهرههای تاریخ بدل خواهد شد. آن گروهبان آلمانی کسی نبود جز آدولف هیتلر؛ مردی که سالها بعد با آغاز جنگ جهانی دوم، جهان را به ورطهای کشاند که بیش از ۵۰ میلیون کشته و حدود ۸۰ میلیون مجروح بر جای گذاشت.
هنری تندی خود از کهنهسربازان جنگ جهانی اول بود که سالها در سنگرها جنگید، چندین بار زخمی شد و بارها تا آستانه مرگ پیش رفت. او پس از جراحت شدید پا، مدتی از جبهه دور شد اما در سال ۱۹۱۷ دوباره به نبرد بازگشت و در جبهه خونین «پاشندیل» بار دیگر زخمی شد. آخرین بازگشت او به میدان جنگ در سپتامبر ۱۹۱۸ رقم خورد؛ زمانی که نیروهای آلمانی در حال عقبنشینی بودند.
تندی سالها بعد، در گفتوگویی که در سال ۱۹۴۰ منتشر شد، درباره آن لحظه گفت: «به او نشانه رفتم، اما نتوانستم به یک مرد زخمی شلیک کنم.» جملهای ساده که بعدها بار تاریخی سنگینی پیدا کرد.
از منظر نظامی، تصمیم تندی میتوانست خطایی مرگبار تلقی شود؛ چرا که در منطق جنگ، رها کردن دشمن به معنای تقویت تهدیدی بالقوه در آینده است. اما آنچه در آن لحظه بر تصمیم او غلبه کرد، نه محاسبه نظامی، بلکه انسانیت بود.
این اقدام البته تنها نمونه شجاعت تندی نبود. او بعدها بهدلیل نجات یک سرباز زخمی دیگر و انتقال او به منطقه امن، مورد تقدیر قرار گرفت و مدالهایی دریافت کرد. با این حال، همان گلولهای که شلیک نشد، نام او را به شکلی paradoxical در تاریخ ثبت کرد؛ بهعنوان انسانی که جان بخشید، اما ناخواسته به یکی از تاریکترین فصلهای تاریخ بشر فرصت تولد داد.
داستان هنری تندی یادآور این واقعیت تلخ است که گاهی مرز میان اخلاق فردی و پیامدهای تاریخی، به باریکی یک لحظه و به سنگینی یک تصمیم است.
