راز مدفون در مرز مصر و لیبی؛ ساختار اسرارآمیز صحرای بزرگ دانشمندان را شگفتزده کرد
تصاویر تازه منتشرشده از سوی ناسا، توجه دانشمندان و پژوهشگران زمینشناسی را به سازهای عظیم و دایرهایشکل در جنوب شرقی لیبی جلب کرده است.
ساختاری که در نگاه نخست شبیه دهانه برخورد یک شهابسنگ غولپیکر به نظر میرسد، اما بررسیهای علمی نشان میدهد منشأ آن به فعالیتهای پیچیده آتشفشانی در میلیونها سال پیش بازمیگردد.
این سازه که با نام «جبل آرکانو» شناخته میشود، در قلب صحرای بزرگ آفریقا و در نزدیکی مرز مصر قرار دارد. قطر این ساختار سنگی حدود ۲۵ کیلومتر برآورد شده و تصاویر ثبتشده از ایستگاه فضایی بینالمللی، حلقههای متحدالمرکزی آن را بهوضوح نشان میدهد.
بر اساس دادههای رصدخانه زمین ناسا، این تصویر در تاریخ ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۵ توسط یکی از فضانوردان حاضر در ایستگاه فضایی بینالمللی ثبت و سپس در ۲۸ نوامبر همان سال بهعنوان «تصویر روز» منتشر شد. کارشناسان معتقدند این منطقه یکی از عجیبترین پدیدههای زمینشناسی در شمال آفریقا به شمار میرود.
ارتفاع جبل آرکانو حدود ۱۴۰۰ متر از سطح دریا است و نزدیک به ۸۰۰ متر از دشتهای شنی اطراف بلندتر دیده میشود. همین اختلاف ارتفاع باعث شده این ساختار از مدار زمین نیز بهراحتی قابل مشاهده باشد.
بررسیهای زمینشناسی نشان میدهد این کوه از سنگهای آذرین مانند بازالت و گرانیت تشکیل شده، در حالی که در بخشهای شمالی آن لایههایی از سنگ آهک، ماسهسنگ و کوارتز دیده میشود. دانشمندان میگویند در گذشته، برخی تصور میکردند این ساختار در اثر برخورد شهابسنگ ایجاد شده، اما مطالعات میدانی بعدی این فرضیه را رد کرده است.
طبق گزارش ناسا، فعالیتهای مکرر ماگمایی در اعماق زمین باعث شده مواد مذاب طی دورههای مختلف از پوسته زمین عبور کرده و حلقههای سنگی تودرتو را ایجاد کنند. با وجود این، سن دقیق این ساختار هنوز مشخص نشده و دانشمندان آن را بازماندهای از فرآیندهای بسیار قدیمی زمین میدانند.
جبل آرکانو در یکی از خشکترین مناطق جهان قرار دارد؛ جایی که میزان بارندگی سالانه تنها بین ۱ تا ۵ میلیمتر تخمین زده میشود. با این حال، تصاویر ماهوارهای وجود پوشش گیاهی محدودی شامل بوتهها و علفهای پراکنده را در اطراف این ساختار نشان میدهد.
پژوهشگران معتقدند ارتفاع کوه باعث ایجاد پدیدهای موسوم به «اثر ارتفاعی» میشود که در آن هوای گرم به سمت بالا رانده شده و شرایط برای تشکیل ابرهای ضعیف و بارش اندک فراهم میشود. همچنین سایه دیوارههای سنگی، شدت تابش خورشید را کاهش داده و امکان بقای گیاهان را بیشتر میکند.
علاوه بر اهمیت زمینشناسی، این منطقه از نظر تاریخی و باستانشناسی نیز ارزش بالایی دارد. در نواحی اطراف جبل آرکانو و جبل العوینات، نقوش سنگی متعلق به هزاران سال پیش کشف شده که تصاویری از زرافهها، گاوها و انسانها را نشان میدهد؛ آثاری که بیانگر دورهای مرطوبتر در تاریخ صحرای آفریقا هستند.
