از خط دیورند تا جنگ آشکار؛ چرا تنش کابل و اسلامآباد بالا گرفت؟
تنشهای مرزی میان افغانستان و پاکستان در تازهترین تحول خود وارد مرحلهای بیسابقه شده است. اما علت تشدید تنشها چیست؟
ساعاتی پس از آنکه رسانههای پاکستانی از حملات هوایی ارتش این کشور به مناطقی در خاک افغانستان خبر دادند، وزیر دفاع پاکستان در پیامی اعلام کرد که صبر اسلامآباد به پایان رسیده و دو کشور اکنون در وضعیت «جنگ آشکار» قرار دارند.
این اظهارات پس از اجرای عملیات هوایی گستردهای با نام «غضب للحق» مطرح شد؛ عملیاتی که بامداد جمعه مناطقی در کابل و همچنین استانهای پکتیا در جنوبشرق و قندهار در جنوب افغانستان را هدف قرار داد. مقامهای پاکستانی اعلام کردند اهداف مورد حمله، تأسیسات دفاعی طالبان بوده است. این حملات در پاسخ به اقدام شامگاه پنجشنبه نیروهای افغان صورت گرفت که مواضع پاکستان را در امتداد مرز مشترک هدف قرار داده بودند.
ریشه این درگیریها به ماهها تنش فزاینده بازمیگردد. هسته اصلی اختلاف، خط مرزی دیورند است؛ مرزی به طول ۲۶۱۱ کیلومتر که در دوران استعمار بریتانیا ترسیم شد و افغانستان هرگز آن را به رسمیت نشناخته است. کابل این خط را عامل تقسیم مناطق پشتوننشین میداند، در حالی که اسلامآباد آن را مرز رسمی و بینالمللی تلقی میکند.
در اکتبر ۲۰۲۵، پس از یک هفته درگیری خونین، دو کشور با میانجیگری قطر و ترکیه به آتشبسی شکننده تن دادند. با این حال، این توافق هرگز به معنای پایان اختلافات نبود و درگیریهای پراکنده همچنان ادامه یافت.
پاکستان از مدتها پیش طالبان افغانستان را متهم میکند که به گروههای مسلح مخالف اسلامآباد، بهویژه تحریک طالبان پاکستان پناه داده است. تحریک طالبان پاکستان که در سال ۲۰۰۷ شکل گرفت، از نظر ساختاری جدا از طالبان افغانستان عمل میکند، اما پیوندهای ایدئولوژیک و قبیلهای نزدیکی با آن دارد.
بر اساس آمارهای منتشرشده، در سال ۲۰۲۵ بیش از ۱۲۰۰ نفر در حملات مسلحانه در پاکستان کشته شدند؛ رقمی که دو برابر آمار سال ۲۰۲۱ اعلام شده است. مقامهای پاکستانی میگویند بخشی از این حملات با استفاده از سلاحهای آمریکایی انجام میشود که پس از خروج نیروهای خارجی از افغانستان در اختیار طالبان باقی مانده است.
در سطح منطقهای و بینالمللی، نگرانیها از گسترش دامنه درگیری افزایش یافته است. برخی کشورها خواستار خویشتنداری و حل اختلافات از مسیر دیپلماتیک شدهاند. با این حال، تشدید حملات متقابل نشان میدهد بحران دیرینه میان کابل و اسلامآباد وارد مرحلهای خطرناک شده که میتواند پیامدهایی فراتر از مرزهای دو کشور داشته باشد.
