ترامپ و تهدید حمله آمریکا به نیروگاههای ایران؛ سناریوی تاریکی سراسری
سرویس استراتژیک و انرژی با تشدید گمانهزنیها درباره احتمال درگیریهای نظامی و تمرکز جهانی بر امنیت انرژی خاورمیانه، شبکه برق ایران به عنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد، امنیت ملی و زندگی روزمره بیش از ۸۵ میلیون نفر، مورد بررسی دقیق قرار گرفته است.
بر اساس آخرین دادههای عملیاتی سال ۱۴۰۴ شمسی و ۲۰۲۶ میلادی، ظرفیت نصبشده تولید برق کشور به حدود ۹۸ هزار مگاوات رسیده و این شبکه با تکیه بر پراکندگی جغرافیایی گسترده، تنوع منابع تولید (حرارتی، برقآبی، هستهای و رو به رشد تجدیدپذیر) و سیستم انتقال پیچیده، ساختاری مقاوم اما با نقاط آسیبپذیری استراتژیک ایجاد کرده است.
ستونهای اصلی شبکه برق ایران؛ نیروگاه سیکل ترکیبی دماوند (شهدای پاکدشت) در ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی تهران قرار دارد.
این نیروگاه با ظرفیت نامی ۲۸۶۸ مگاوات، بزرگترین نیروگاه حرارتی کشور است و نبض الکتریکی پایتخت، استان البرز و مراکز صنعتی اطراف را تأمین میکند.
این واحد ۱۲ توربین گازی و ۶ توربین بخار را شامل میشود و نقش کلیدی در ثبات شبکه مرکز کشور ایفا میکند.
در رتبههای بعدی، نیروگاه شهید سلیمی نکا در استان مازندران با ظرفیت فعلی حدود ۲۲۱۴ تا ۲۳۹۶ مگاوات (با برنامههای گسترش به بیش از ۲۷۶۰ مگاوات) و نیروگاه شهید رجایی در قزوین با ظرفیت ۲۰۴۲ مگاوات قرار دارند.
این دو نیروگاه با مجموع بیش از ۴۲۵۰ مگاوات، بخش عمده بار شبکه شمال و مرکز کشور را به دوش میکشند و مستقیماً به خطوط انتقال البرز-تهران متصل هستند.
علاوه بر این، شبکه برق ایران شامل بیش از ۱۳۰ نیروگاه حرارتی و برقآبی عمده در سراسر کشور است.
نیروگاههای کلیدی جنوب مانند رامین خوزستان (ظرفیت حدود ۱۹۰۰ مگاوات) و تأسیسات عسلویه و بندرعباس، همراه با نیروگاه هستهای بوشهر (۱۰۲۰ مگاوات) و دهها واحد برقآبی در غرب و شمالغرب، پراکندگی جغرافیایی را تقویت کردهاند.
سهم سیکلهای ترکیبی بیش از ۳۸ درصد، واحدهای گازی حدود ۲۶ درصد و برقآبی حدود ۱۳ درصد از ظرفیت کل را تشکیل میدهد.
سناریوهای احتمالی تهاجم
فلجسازی هوشمند به جای تخریب کامل: تحلیلگران نظامی و متخصصان انرژی بر این باورند که استراتژی احتمالی در هرگونه درگیری، نه تخریب کامل سازههای عظیم (که هزینهبر، زمانبر و قابل بازسازی است)، بلکه فلجسازی موقت اما گسترده خواهد بود.
هدفگیری پستهای فشار قوی و ترانسفورماتورها: به جای حمله مستقیم به بدنه نیروگاه، انهدام پستهای انتقال ۴۰۰ و ۲۳۰ کیلوولت و ترانسفورماتورهای غولپیکر، جریان توزیع را مسدود کرده و مناطق وسیعی را برای هفتهها در خاموشی فرو میبرد.
تعمیر این تجهیزات اغلب نیاز به واردات دارد و زمان آن طولانی است.
بمبهای گرافیتی (رشتههای کربنی) و سلاحهای الکترومغناطیسی (EMP): پراکنده کردن مواد رسانا روی خطوط انتقال، اتصال کوتاه ایجاد کرده و بدون آسیب دائمی فیزیکی، شبکه را از کار میاندازد.
این روشها در درگیریهای گذشته اثباتشده و کمهزینه هستند.
نفوذ سایبری به لایههای SCADA و سیستمهای کنترل: حملات پیشرفته به نرمافزارهای کنترل توربینها و سیستمهای حفاظتی میتواند منجر به آسیب داخلی، کاهش کارایی یا توقف ناگهانی واحدها شود.
سابقه حملات سایبری قبلی به زیرساختهای ایران، این تهدید را واقعیتر کرده است.
حملات پهپادی و موشکی دقیق به خطوط سوخترسانی: بیش از ۸۰ درصد تولید برق ایران وابسته به گاز طبیعی است؛ هدفگیری خطوط گاز یا تأسیسات پالایشی میتواند تولید را به شدت کاهش دهد.
ارزیابی تابآوری و خسارات احتمالی با وجود نقاط قوت، کارشناسان تأکید دارند که به دلیل پراکندگی و قابلیت جابجایی بار بین مناطق (از طریق ریزشبکههای قوی)، فروپاشی کامل شبکه (Blackout سراسری) با یک حمله متمرکز بعید است.
با این حال، اختلال در نیروگاههای کلیدی میتواند خاموشیهای منطقهای گسترده، افت ولتاژ و فشار بر واحدهای پشتیبان ایجاد کند و پیامدهای ثانویه برای غیرنظامیان و اقتصاد بحرانی خواهد بود.
بحران آب: تصفیهخانهها، پمپهای شهری و شبکه توزیع آب کاملاً وابسته به برق هستند.
قطع طولانیمدت میتواند منجر به کمبود آب شرب در کلانشهرها و بحران بهداشتی شود.
توقف صنایع مادر: بخشهای فولاد، پتروشیمی، خودروسازی، معادن و زنجیره تأمین غذا با توقف مواجه شده و خسارات اقتصادی به میلیاردها دلار میرسد.
صنایع مادر بیش از ۴۰ درصد مصرف برق کشور را به خود اختصاص دادهاند.
چالش در مراکز درمانی: بیمارستانها دارای ژنراتورهای اضطراری هستند، اما سوخت محدود و قطع برق طولانی، تجهیزات حیاتی مانند دستگاههای تنفسی، اتاق عمل و سردخانههای دارو را تهدید میکند.
اثرات اجتماعی و زنجیرهای: اختلال در ارتباطات، ترافیک شهری، خدمات بانکی، اینترنتی و حملونقل، همراه با افزایش ناامنی و فشار روانی بر جمعیت.
