تحلیل وال استریت ژورنال از اعتراضات ایران؛ خامنهای تا کجا تاب میآورد؟
دو تحلیلگر مسائل ایران و خاورمیانه در مقالهای تازه در نشریه وال استریت ژورنال هشدار دادهاند که جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه با بحرانی وجودی روبهرو شده است.
ری تکیه، کارشناس ارشد شورای روابط خارجی، و روئل مارک گرکت، پژوهشگر بنیاد دفاع از دموکراسیها، در یادداشت مشترک خود مینویسند رفتار متناقض تهران که همزمان نشانههایی از تهدید و نرمش را بروز میدهد، یادآور روزهای پایانی حکومت پهلوی است.
به باور نویسندگان، حاکمیتی که با اقتصادی ویران، کاهش شدید مشروعیت و فشارهای اجتماعی گسترده مواجه است، در برابر موج اعتراضات دی ۱۴۰۴ تاکتیکی پرخطر را برگزیده است؛ تاکتیکی که آن را «عقبنشینی اجتماعی برای بقای سیاسی» توصیف میکنند. این رویکرد، بهجای سرکوب یکدست، بر کاهش برخی محدودیتهای اجتماعی برای مهار خشم عمومی متمرکز شده است.
تحلیلگران با اشاره به سن ۸۶ سالگی علی خامنهای مینویسند پروژه ۳۵ ساله او برای تبدیل ایران به قدرت هژمونیک منطقهای عملا فروپاشیده است. بهگفته آنان، جنگ ژوئن ۲۰۲۵ نهتنها به زیرساختهای نظامی ایران آسیب زد، بلکه هاله «شکستناپذیری» رژیم را نیز از میان برد. نویسندگان یادآور میشوند که نسل انقلابی ایران درسهای سرنگونی شاه در سال ۱۳۵۷ را فراموش نکرده و تجربه نشان داده هر عقبنشینی محدود، مخالفان را جسورتر میکند.
در بخش دیگری از این تحلیل به تغییر لحن برخی چهرههای حکومتی اشاره شده است. مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران، فشارهای اجتماعی به نام امنیت اخلاقی را «کمک به رژیم صهیونیستی» توصیف کرده و خواستار توقف محدودیتهای غیرضروری شده است. محمدباقر قالیباف، که پیشتر به مواضع سختگیرانه مشهور بود، اکنون از لزوم برخورد «سخاوتمندانه و پاسخگو» با معترضان سخن میگوید. تکیه و گرکت این تغییر ادبیات را نشانه «مذاکره رژیم با خود» میدانند.
به نوشته وال استریت ژورنال، در عمل اجرای حجاب اجباری در بسیاری از نقاط کشور متوقف شده و نادیده گرفتن آن بدون جریمه به پدیدهای فراگیر بدل شده است. با این حال، نویسندگان تاکید میکنند این امتیازدهی نتوانسته اعتراضات را مهار کند. اعتراضاتی که از بازار تهران و در واکنش به سقوط ارزش ریال آغاز شد، بهسرعت به شعارهایی علیه اصل نظام کشیده شد و مطالبات سیاسی را در مرکز قرار داد.
در بخش پایانی، نقش ایالات متحده و دونالد ترامپ بررسی شده است. اگرچه رییسجمهوری آمریکا تهدید کرده هرگونه خشونت علیه معترضان با واکنش روبهرو خواهد شد، اما نویسندگان معتقدند این عامل برای هسته سخت قدرت تعیینکننده نیست. آنان هشدار میدهند وضعیت کنونی ناپایدار است و اگر اعتراضات رادیکالتر شود، نرمشهای مقطعی جای خود را به خشونت عریان خواهد داد؛ واکنشی که به باور آنان، خامنهای بارها آن را تنها راه حفظ حکومت دینی دانسته است.
