جهان در آستانه صدها جنگ پنهان؛ چرا واقعیت در رسانهها دیده نمیشود؟
در حالی که تصویر عمومی از جهان امروز نسبت به دهههای گذشته آرامتر به نظر میرسد، گزارشها و تحلیلهای بینالمللی نشان میدهد که زمین درگیر دهها درگیری مسلحانه همزمان از اوکراین تا سودان، از خاورمیانه تا آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین است.
وضعیتی که برخی تحلیلگران از آن به عنوان «شبکهای از جنگهای همپوشان» یاد میکنند.
بر اساس یک مطالعه منتشرشده در پایگاه کتابخانه ملی پزشکی آمریکا، جهان نه با یک جنگ واحد، بلکه با مجموعهای پیچیده از درگیریها روبهرو است که هر یک شدت، گستره و تأثیر متفاوتی دارند. این درگیریها در کنار هم تصویری چندلایه از خشونت جهانی ایجاد کردهاند که درک آن برای افکار عمومی دشوار است.
تفاوت در دیده شدن جنگها
یکی از مهمترین پرسشها این است که چرا با وجود گستردگی این درگیریها، همه آنها در ذهن و رسانهها حضور ندارند. در واقع برخی جنگها به صورت روزانه در صدر اخبار قرار میگیرند، در حالی که برخی دیگر حتی با وجود تداوم چندساله و تلفات انسانی، در حاشیه رسانهای باقی میمانند.
کارشناسان معتقدند این تفاوت نه فقط به شدت بحرانها، بلکه به عوامل سیاسی و اقتصادی بستگی دارد. موقعیت جغرافیایی، اهمیت ژئوپلیتیکی، ارتباط با منابع انرژی و میزان تأثیر بر اقتصاد جهانی از جمله عوامل تعیینکننده در میزان توجه رسانهها هستند.
انتخاب رسانهای و فرسودگی خبری
تحلیلگران رسانهای از پدیدهای به نام «انتخابگری رسانهای» سخن میگویند؛ فرآیندی که طی آن برخی درگیریها به بحرانهای جهانی تبدیل میشوند و برخی دیگر تقریباً نادیده گرفته میشوند. نزدیکی به قدرتهای بزرگ یا ارتباط با امنیت بینالمللی نیز نقش مهمی در این دیده شدن دارد.
در کنار آن، پدیده «فرسودگی خبری» نیز مطرح است؛ وضعیتی که در آن حجم بالای اخبار جنگ و تصاویر خشونتبار باعث کاهش حساسیت روانی مخاطبان میشود. این موضوع موجب میشود واکنش عاطفی جامعه نسبت به بحرانها بهتدریج کاهش یابد.
شکاف میان واقعیت و تصویر رسانهای
کارشناسان تأکید میکنند که این عوامل در مجموع شکاف قابل توجهی میان «میزان واقعی خشونت در جهان» و «تصویری که از طریق رسانهها منتقل میشود» ایجاد کردهاند. در نتیجه، درک عمومی از وضعیت بینالمللی اغلب ناقص و محدود باقی میماند.
بر اساس جمعبندی این تحلیلها، جهان امروز نه لزوماً صلحآمیزتر، بلکه پیچیدهتر و در هم تنیدهتر از گذشته است. در چنین شرایطی، جنگها تنها بر اساس تعدادشان سنجیده نمیشوند، بلکه میزان حضورشان در آگاهی عمومی نیز به همان اندازه اهمیت پیدا کرده است.
در نهایت، با وجود گستردگی درگیریها در نقاط مختلف جهان، این پرسش همچنان بیپاسخ باقی میماند که از میان این همه جنگ خاموش و آشکار، واقعاً چند مورد به چشم ما میرسد و چند مورد در سکوت ادامه دارد.
