تولهگرگ ۱۴ هزار ساله و راز آخرین وعده غذایی از کرگدن پشمالو
نمونههای بهدستآمده از معده یک تولهگرگ باستانی در شمال شرقی سیبری، پنجرهای کمنظیر به واپسین روزهای کرگدنهای پشمالو گشوده است.
در سال ۲۰۱۱، گروهی از شکارچیان عاج ماموت بقایای مومیاییشده یک تولهگرگ را در نزدیکی روستای تومات در سیبری یافتند؛ بقایایی که بیش از ۱۴ هزار سال در یخزدگیهای دائمی حفظ شده بود. بررسیها نشان داد معده این تولهگرگ حاوی تکههایی از گوشت خاکستری با موهای چسبیده است. به گفته پژوهشگران، وضعیت بافتها بهقدری سالم بود که گویی حیوان تنها مدت کوتاهی پیش از کشف، تغذیه کرده است.
این تولهگرگ بههمراه خواهر یا برادرش که با عنوان «تولههای تومات» شناخته میشوند، احتمالاً در اثر فروریختن لانه یا رانش زمین پس از مرگ در یخ دفن شدهاند. حفظشدگی شگفتآور این بقایا شامل محتویات معده نیز میشد؛ از پر پرندگان و بقایای گیاهی گرفته تا سالمترین بخش که تکههای گوشت کرگدن پشمالوی پوشیده از مو بود.
اگرچه کالبدشکافی اولیه سرنخهایی ارائه داد، حدود ۱۰ سال طول کشید تا پژوهشگران بتوانند تحلیل ژنتیکی دقیقی انجام دهند. نتایج این پژوهش که در مجله Genome Biology and Evolution منتشر شده، نشان میدهد جمعیت کرگدنهای پشمالوی سیبری تا هزاران سال پیش از انقراض همچنان از پایداری ژنتیکی برخوردار بوده است. این یافتهها با مقایسه دیانای نمونههای معده تولهگرگ با ژنوم کرگدن سوماترایی و همچنین نمونههای قدیمیتر سیبری به دست آمد.
کرگدنهای پشمالو در دوره پلیستوسین در شمال اوراسیا، از جمله سیبری کنونی، میزیستند و از نظر اندازه با کرگدنهای امروزی قابل مقایسه بودند، هرچند شاخهای بزرگتری داشتند. یکی از شاخهای کشفشده در توندرا سیبری ۱۶۵ سانتیمتر طول داشته که بزرگترین شاخ شناختهشده در میان جانوران است. با توجه به پایان یافتن سوابق فسیلی این گونه در حدود ۱۴ هزار سال پیش، نمونه یافتشده در معده تولهگرگ میتواند به یکی از آخرین نسلها تعلق داشته باشد.
تحلیلها نشان داد ژنوم کرگدنهای پشمالو حتی در سدههای منتهی به انقراض، نشانههای اندکی از همخونی داشته و کاهش شدید تنوع ژنتیکی مشاهده نمیشود. همزمانی ناپدید شدن آنها با دوره گرمایش پایان آخرین عصر یخبندان، فرضیه نقش تغییرات اقلیمی را تقویت میکند؛ تغییری که زیستگاههای مناسب را محدود و این گونه را در برابر فشارهای محیطی آسیبپذیرتر کرده است.
