۲۰۲۵؛ سالی که زندگیمان با هوش مصنوعی گره خورد
تقریبا میتوان با اطمینان گفت بسیاری از افرادی که این مطلب را میخوانند، در همین امروز از هوش مصنوعی استفاده کردهاند؛ گاهی آگاهانه و اغلب بدون آنکه متوجه باشند.
این فناوری بیسروصدا تصمیم گرفته چه محتوایی روی گوشی یا تلویزیون دیده شود، چه مسیری برای رفتوآمد پیشنهاد شود و حتی چه اطلاعاتی اصلا به چشم و گوش کاربر نرسد.
در سالی که گذشت، یعنی ۲۰۲۵، هوش مصنوعی دیگر فقط ابزاری برای انجام سریعتر کارها نبود. بهگفته بسیاری از ناظران، ما عملا در هوش مصنوعی زندگی کردیم. همین نگاه بود که باعث شد مجله تایم، «معماران هوش مصنوعی» را بهعنوان چهره سال ۲۰۲۵ انتخاب کند.
یکی از ملموسترین جلوههای این تحول، رواج چتباتهاست. سه سال پیش، معرفی چتجیپیتی بسیاری از مردم را برای نخستین بار به شکلی مستقیم با هوش مصنوعی روبهرو کرد. اکنون برآورد میشود از هر ۱۰ نفر، دستکم یک نفر بهطور منظم از یکی از چتباتها استفاده میکند.
بررسی «دفتر ملی پژوهشهای اقتصادی» در آمریکا که بر بیش از یک میلیون نمونه مکالمه انجام شده، نشان میدهد بیش از یکپنجم استفادهها به جستوجوهای روزمره اختصاص دارد؛ کاری که پیشتر در موتورهای جستوجو انجام میشد. حدود ۱۲ درصد برای نوشتن متن، ۱۱ درصد برای ویرایش و بهبود نوشتهها و ۱۰ درصد برای یادگیری استفاده میشود. نزدیک به ۱۰ درصد نیز به دریافت دستورالعملها اختصاص دارد و ۵ درصد برای ترجمه به کار میرود. پرسشهای فنی، مشورتهای مربوط به سلامت و زیبایی، تولید تصویر و صدا و مشاورههای ارتباطی هرکدام سهمی کمتر از ۱۰ درصد دارند.
سپیده چکاوک، مدرس علوم داده در دانشگاه آکسفورد، میگوید اگر حجم عظیم دادههای متنی، صوتی و تصویری تولیدشده توسط انسان وجود نداشت، هوش مصنوعی هرگز نمیتوانست به این سطح از توانایی در تولید محتوا برسد. او تاکید میکند که این فناوری همچنان به هدایت انسان وابسته است، هرچند در کارهای تکراری جای خود را بهسرعت باز کرده است.
در کنار کاربردهای روزمره، مفهوم «هوش جامع مصنوعی» یا AGI در سال ۲۰۲۵ بیش از پیش مطرح شد؛ ایدهای درباره یک مدل واحد که بتواند از پس هر وظیفهای برآید. با این حال، حتی خوشبینترین متخصصان نیز میگویند رسیدن به آن هنوز دور از دسترس است.
در همین حال، هوش مصنوعی آرامآرام وارد لایههای تصمیمگیری شده است؛ از بررسی درخواست وام و غربال رزومهها تا مدیریت محتوا در شبکههای اجتماعی. با کوچکشدن یا حذف ردههای انسانی در این فرآیندها، پرسش مهمی مطرح شده است: اگر این تصمیمها اشتباه باشند، مسئولیت با چه کسی است؟
نگرانی دیگر، گسترش ابزارهای تولید محتوای جعلی است. مهسا علیمردانی، معاون بخش فناوری در سازمان ویدنس، میگوید با بحرانی در اعتماد روبهرو هستیم، چون مرز میان واقعی و ساختگی کمرنگ شده است. به همین دلیل، تلاشهایی برای استفاده از گواهیهای دیجیتالی و ثبت منشأ محتوا سرعت گرفته، هرچند این ابزارها هنوز فراگیر نشدهاند.
کارشناسان میگویند سرعت تحولات آنقدر بالا بوده که مقررات و قوانین از واقعیت عقب ماندهاند. شاید همین تفاوت اصلی عصر هوش مصنوعی با دورههایی مانند ماشین بخار و برقکشی شهری باشد؛ دورانی که تغییرات آهستهتر و پیامدهایشان کمتر فوری بود. به همین دلیل، اگر نگرانی درباره آینده هوش مصنوعی فراگیر شده، بسیاری معتقدند این اضطراب چندان هم بیدلیل نیست.
