آیا سلاحهای لیزری ۳.۵ دلاری میتوانند معادله دفاعی را تغییر دهند؟
با گسترش استفاده از پهپادها در میدانهای نبرد، توجه ارتشها به فناوری سلاحهای لیزری افزایش یافته است.
به گفته کارشناسان، این فناوری میتواند به ابزاری ارزان و سریع برای مقابله با پهپادها و موشکها تبدیل شود؛ تهدیدهایی که در سالهای اخیر نقش مهمی در درگیریهای نظامی داشتهاند.
بر اساس گزارشی از روزنامه نیویورک تایمز، هزینه هر شلیک لیزر برای هدف قرار دادن یک پهپاد حدود ۳.۵ دلار برآورد میشود. این در حالی است که استفاده از سامانههای دفاع موشکی مانند «پاتریوت» برای رهگیری یک هدف میتواند حدود ۳ میلیون دلار هزینه داشته باشد، حتی اگر هدف پهپادی باشد که قیمت آن تنها چند هزار دلار است.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، این هفته به خبرنگاران گفت فناوری لیزری که آمریکا در اختیار دارد بهزودی میتواند وظایفی مشابه سامانه پاتریوت را با هزینهای بسیار کمتر انجام دهد. او افزود فناوریهای لیزری جدید «شگفتانگیز» هستند و بهزودی وارد خدمت خواهند شد.
فرماندهان نظامی آمریکا دههها برای توسعه این نوع سلاحها تلاش کردهاند. هدف آنها دستیابی به سامانهای بوده است که بتواند با سرعت نور به هدف اصابت کند و در عین حال محدودیت مهمات نداشته باشد.
در سالهای اخیر ارتشهای آمریکا و اسرائیل برخی سامانههای لیزری را مستقر کردهاند، اما کارشناسان میگویند توسعه و بهکارگیری گسترده این فناوری همچنان با چالشهایی همراه است و ممکن است سالها طول بکشد تا استفاده از آن در میدان نبرد به شکل گسترده رایج شود.
سلاحهای لیزری با متمرکز کردن پرتوهای بسیار قدرتمند نور روی نقاط حساس یک پهپاد عمل میکنند. این پرتوها میتوانند قطعات الکترونیکی یا بخشهای مهم هدف را بسوزانند، شبیه به عملکرد یک شعله لحیمکاری که از فاصله دور عمل میکند.
به گفته متخصصان، این فناوری تا حدی شبیه استفاده از یک ذرهبین برای تمرکز نور خورشید و ایجاد آتش است، با این تفاوت که در سامانههای لیزری تنها کافی است پرتو برای چند ثانیه روی هدف ثابت نگه داشته شود.
با وجود مزایای این فناوری، کارشناسان هشدار میدهند که سلاحهای لیزری محدودیتهایی نیز دارند. شرایط آبوهوایی مانند رطوبت بالا، مه یا گردوغبار میتواند مسیر پرتو لیزر را منحرف کند و کارایی آن را کاهش دهد.
همچنین ذرات نمک دریا یا شن ممکن است به اجزای حساس نوری این سامانهها آسیب بزند و تعمیر آنها در میدان نبرد را دشوار کند.
گزارشها نشان میدهد پنتاگون در سال ۲۰۲۴ چهار سامانه لیزری با توان ۵۰ کیلووات را برای دفاع از پایگاههای آمریکایی در عراق مستقر کرده بود، اما برخی نظامیان استفاده از این سامانهها را «خستهکننده و نه چندان مؤثر» توصیف کردند.
در عین حال شرکتهای فعال در این حوزه میگویند فناوری لیزر پیشرفت زیادی داشته و به تدریج در عملیات نظامی بیشتر مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
برای مثال، یک لیزر با توان ۱۰۰ کیلووات تقریبا معادل نیمی از توان موتور یک خودروی متوسط انرژی تولید میکند، اما زمانی که این انرژی در یک پرتو باریک متمرکز شود میتواند برای آسیب رساندن به موتور یک هواپیما نیز کافی باشد.
