چرا دانمارک جزایر ویرجین را فروخت اما گرینلند را نه؟
اظهارات دونالد ترامپ درباره ضرورت مالکیت آمریکا بر گرینلند، بار دیگر نگاهها را به تاریخ روابط واشنگتن و کپنهاگ جلب کرده است.
رئیسجمهور آمریکا با استناد به ملاحظات «امنیت ملی» حتی احتمال تصرف این جزیره قطبی با زور را رد نکرده؛ موضعی که یادآور یک معامله تاریخی بیش از یک قرن پیش است، زمانی که دانمارک با فروش مجموعهای از جزایر در کارائیب به ایالات متحده موافقت کرد.
بیش از صد سال پیش، دانمارک مالک مجمعالجزایری در دریای کارائیب بود که آن زمان «هند غربی دانمارک» نام داشت و امروز با عنوان «جزایر ویرجین ایالات متحده» شناخته میشود. این جزایر شامل سنت توماس، سنت جان و سنت کروا و دهها جزیره کوچکتر بودند؛ سرزمینی با جمعیتی حدود ۸۳ هزار نفر که اکنون قلمرو غیرالحاقی آمریکا محسوب میشود. ساکنان آن شهروند ایالات متحدهاند، اما حق رأی در انتخابات ریاستجمهوری ندارند.
دانمارک از قرن هفدهم میلادی کنترل این جزایر را در دست داشت و اقتصاد آنها بر مزارع نیشکر و نیروی کار بردگان آفریقایی استوار بود. اما در نیمه دوم قرن نوزدهم، با کاهش قیمت شکر و افزایش ناآرامیهای اجتماعی، این جزایر به باری اقتصادی برای کپنهاگ تبدیل شدند. همزمان، ایالات متحده پس از جنگ داخلی و در چارچوب دکترین مونرو به دنبال تقویت نفوذ خود در کارائیب و محدود کردن حضور قدرتهای اروپایی بود.
در سال ۱۸۶۷ نخستین توافق برای فروش این جزایر در برابر پرداخت ۷/۵ میلیون دلار طلا امضا شد، اما کنگره آمریکا آن را تصویب نکرد. یکی از دلایل، حاشیههای خرید آلاسکا در سال ۱۸۶۸ بود که با بهای حدود ۷ میلیون دلار از روسیه خریداری شد و در آن زمان با انتقادهای گستردهای روبهرو بود.
سرنوشت جزایر دانمارکی در کارائیب سرانجام با آغاز جنگ جهانی اول تغییر کرد. نگرانی واشنگتن از احتمال اشغال این جزایر توسط آلمان و تبدیل بندر سنت توماس به پایگاه زیردریاییها، اهمیت راهبردی آنها را دوچندان کرد. در چنین شرایطی، مذاکرات تازهای میان دو کشور آغاز شد که در اوت ۱۹۱۶ به توافق نهایی انجامید.
بر اساس این توافق، دانمارک جزایر را در برابر ۲۵ میلیون دلار طلا به آمریکا فروخت؛ رقمی که معادل حدود ۶۳۰ میلیون دلار امروزی برآورد میشود. در مقابل، ایالات متحده تعهد داد حاکمیت دانمارک بر سراسر گرینلند را محترم بشمارد. این بار، توافق در هر دو کشور به تصویب رسید و دانمارکیها در همهپرسی با اکثریت آرا با فروش جزایر موافقت کردند، هرچند جمعیت بومی جزایر در این تصمیمگیری نقشی نداشتند.
در ۳۱ مارس ۱۹۱۷ پرچم آمریکا برای نخستین بار بر فراز ساختمانهای دولتی جزایر برافراشته شد. اما بیش از یک قرن بعد، شرایط کاملا متفاوت است. گرینلند نهتنها از نظر هویتی و سیاسی برای دانمارک اهمیت دارد، بلکه موقعیت ژئوپولیتیکی آن در قطب شمال باعث شده کپنهاگ برخلاف گذشته، گزینه فروش را از اساس رد کند.
