نگرانی از گسترش نفوذ ایران در سودان همزمان با ادامه جنگ منطقهای
همزمان با افزایش تنشها در خاورمیانه و احتمال گسترش درگیری میان ایران از یک سو و ایالات متحده و اسرائیل از سوی دیگر، نگاهها به سودان معطوف شده است.
در سودان گزارشهای امنیتی و تحلیلهای راهبردی حاکی از آن است که ممکن است به یکی از عرصههای رویارویی غیرمستقیم در این بحران منطقهای تبدیل شود.
بر اساس این گزارشها، افزایش نفوذ ایران در سودان در حالی رخ میدهد که این کشور همچنان درگیر جنگ داخلی است؛ موضوعی که میتواند پیامدهای راهبردی مهمی در منطقهای ایجاد کند که یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان به شمار میرود.
در روزهای اخیر انتشار ویدیوهایی در شبکههای اجتماعی توجه زیادی را جلب کرده است. در این ویدیوها گروهی از جنگجویان سودانی وابسته به جریان اسلامگرای این کشور که شاخه سودانی اخوانالمسلمین به شمار میرود، اعلام میکنند در صورت وقوع جنگ زمینی مستقیم میان ایران با آمریکا یا اسرائیل، آمادهاند برای جنگیدن در کنار ایران به این کشور بروند.
انتشار این ویدیوها بحث گستردهای را در داخل سودان و همچنین در سطح منطقهای درباره میزان نفوذ ایران در میان جریانهای اسلامگرا در این کشور برانگیخته است.
ارتش سودان در واکنش به این موضوع هرگونه ارتباط رسمی با این اظهارات را رد کرده و گفته است این مواضع نماینده نهاد نظامی یا دولت سودان نیست. با این حال برخی سیاستمداران سودانی و نیز گزارشها و تحلیلهای مختلف تأکید میکنند که جریانهای اسلامگرا همچنان نفوذ قابل توجهی در برخی مراکز تصمیمگیری در نهادهای نظامی و امنیتی این کشور دارند.
یک مقام نظامی پیشین سودان گفته است که این کشور بهدلیل موقعیت جغرافیایی خود در معادلات منطقهای ایران اهمیت یافته است. سودان در ساحل دریای سرخ قرار دارد؛ گذرگاهی حیاتی که حدود ۱۲ درصد از تجارت جهانی و بخش مهمی از انتقال نفت میان آسیا و اروپا از طریق آن انجام میشود.
به گفته تحلیلگران، تهران مدتهاست تلاش میکند با گسترش روابط خود با سودان، حضور نظامی یا لجستیکی خود را در منطقه دریای سرخ تقویت کند و از این طریق بر مسیرهای کشتیرانی بینالمللی نظارت داشته باشد.
در همین حال، جنگ داخلی سودان که از آوریل ۲۰۲۳ میان ارتش سودان و نیروهای پشتیبانی سریع آغاز شد، زمینهای برای افزایش همکاریهای نظامی میان تهران و برخی نهادهای نظامی سودان ایجاد کرده است.
برخی گزارشها حاکی از آن است که ایران در این دوره تجهیزات نظامی در اختیار ارتش سودان قرار داده است. به گفته منابع نظامی، این کمکها شامل پهپادهایی مانند «ابابیل ۳»، «مهاجر ۶» و «شاهد» بوده است. همچنین گفته میشود کارشناسانی از سپاه پاسداران آموزشهایی را برای برخی واحدهای نظامی سودان ارائه دادهاند.
در مقابل، گزارشها از افزایش نگرانی در واشینگتن و تلآویو نسبت به گسترش روابط میان ایران و سودان حکایت دارد. تحلیلگران میگویند موقعیت راهبردی سودان در دریای سرخ و احتمال حضور غیرمستقیم ایران در بندر سودان میتواند توازن قدرت در این منطقه حساس را تغییر دهد.
برخی نگرانیها نیز به تجربههای گذشته بازمیگردد؛ زمانی که سودان بهعنوان بخشی از مسیر انتقال سلاح به نوار غزه مورد استفاده قرار گرفته بود. در سال ۲۰۰۹ نیروی هوایی اسرائیل کاروانی از خودروها را در سودان که گفته میشد حامل سلاح برای غزه بود هدف قرار داد و در آوریل ۲۰۱۱ نیز خودرویی در نزدیکی فرودگاه بندر سودان هدف حمله قرار گرفت.
در ۲۶ اکتبر ۲۰۱۲ نیز حملهای به کارخانه اسلحهسازی الیرموک در خارطوم انجام شد؛ کارخانهای که گفته میشد با حمایت ایران ساخته شده بود.
در صورت احیای چنین شبکههایی، برخی تحلیلهای امنیتی اسرائیل هشدار دادهاند که سودان ممکن است دوباره به یکی از مسیرهای انتقال تجهیزات نظامی در منطقه تبدیل شود.
به گفته تحلیلگران، موقعیت جغرافیایی سودان در کنار جنگ داخلی ادامهدار و رقابت قدرتهای منطقهای و جهانی، باعث شده هرگونه نزدیکی نظامی میان خارطوم و تهران با دقت از سوی آمریکا، اسرائیل و دیگر بازیگران منطقه دنبال شود.
