چرا معیشت فریلنسرهای ایرانی مسدود شد؟
سقوط ۹۶ درصدی پروژهها در روزهای نخست قطع اینترنت تنها یک عدد نیست، بلکه نشانهای از مختل شدن درآمد هزاران و حتی میلیونها فریلنسری است که فعالیتشان به اینترنت وابسته است.
با وجود نبود آمار دقیق از تعداد فریلنسرهای ایرانی، کاهش حجم پروژهها در یکی از پلتفرمهای فریلنسینگ در روزهای ابتدایی قطع اینترنت به ۹۶ درصد رسید و این روند کاهشی همچنان ادامه دارد.
در شرایطی که اقتصاد ایران با فرازونشیبهای متعدد، از جنگ ۱۲ روزه تا امروز، مواجه بوده و بسیاری از شرکتهای خصوصی با کاهش پروژه و تعدیل نیرو روبهرو شدهاند، شماری از افرادی که به امید استقلال شغلی به فریلنسینگ روی آورده بودند نیز به جمع بیکاران اضافه شدهاند. این گروه نه سرمایهای برای آغاز کسبوکار جدید دارند و نه فرصت جذب در بازار محدود استخدام.
برآوردها از فعالیت میلیونها ایرانی در حوزه فریلنسینگ حکایت دارد. حسین اسماعیلی از وجود حدود یکمیلیون و ۵۰۰ هزار فریلنسر متخصص در یک پلتفرم خبر داده است. شیوع کرونا و تغییر سبک زندگی طی بیش از دو سال، زمینه گسترش کار از خانه را فراهم کرد. در عین حال، برخی از فعالان این حوزه از ۱۰ تا ۱۵ سال پیش آموزش دیده بودند و اکنون با وجود تجربه، مهاجرت را تنها گزینه ادامه فعالیت میدانند.
نرخ بیکاری پاییز ۱۴۰۴ معادل ۷.۸ درصد اعلام شده و ۳۹ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر در جمعیت غیرفعال اقتصادی قرار دارند. در چنین شرایطی، فریلنسینگ برای برخی به عنوان شغل اصلی و برای برخی دیگر به عنوان شغل دوم مطرح شده است. گزارشها نشان میدهد ۳۷ تا ۳۸ درصد فریلنسرها از مناطق کمبرخوردار هستند. همچنین درآمد ساعتی آنان بسته به مهارت بین ۱ تا ۱۰۰ دلار متغیر است.
با این حال، زیرساختهای لازم برای این فعالیت فراهم نیست. قطعی ۲۰ روزه اینترنت پس از ۱۸ و ۱۹ دی، که نتبلاکس آن را مشابه خط صاف بدون علائم حیاتی توصیف کرد، پروژهها را متوقف ساخت. در آن دوره تنها ۸ شرکت دارای مجوز استارلینک و چند رسانه به اینترنت دسترسی داشتند. حتی پس از اتصال مجدد، فعالیتها به ۲۰ تا ۳۰ درصد میانگین ماه قبل بازگشته است.
نبود قوانین حمایتی، دشواری دسترسی به درآمد دلاری به دلیل تحریمها، محدودیت پلتفرمهای بینالمللی، بیثباتی درآمد، رقابت شدید و کاهش اعتماد کارفرمایان خارجی از دیگر چالشهاست. طبق گزارشها، حدود ۴۰ تا ۵۰ فریلنسر حرفهای بهصورت گروهی به ترکیه مهاجرت کردهاند. در کنار پیامدهای اقتصادی، ناپایداری درآمد و تعلیق مکرر پروژهها به فرسودگی روانی و افزایش تمایل به مهاجرت انجامیده و ظرفیتهای اقتصاد دیجیتال را با آسیب مواجه کرده است.
