«فرسوده اما همچنان خطرناک»؛ سناریوهای واکنش ایران به حمله احتمالی آمریکا
در آستانه افزایش تنش میان تهران و واشنگتن، تحلیلگران غربی بار دیگر به بررسی گزینههای ایران برای پاسخ به هرگونه حمله احتمالی آمریکا پرداختهاند.
ایران که طی نزدیک به نیم قرن خود را برای سناریوی رویارویی با ایالات متحده آماده کرده، بهخوبی میداند توان رقابت مستقیم با برتری نظامی آمریکا را ندارد و به همین دلیل، راهبرد خود را بر ابزارهای نامتقارن متمرکز کرده است؛ ابزارهایی که میتوانند هزینه هر جنگی را برای منطقه و حتی اقتصاد جهانی بهشدت افزایش دهند.
با استقرار یک ناو هواپیمابر آمریکایی در خاورمیانه و هشدارهای اخیر دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، درباره احتمال حمله به ایران، نگرانیها از گسترش دامنه درگیری افزایش یافته است. این در حالی است که به گفته کارشناسان، ایران در ماههای گذشته و بهویژه در تابستان گذشته، تحت تأثیر حملات اسرائیلی و آمریکایی و همچنین ناآرامیهای داخلی، تضعیف شده، اما همچنان گزینههای متعددی برای واکنش در اختیار دارد.
به باور ناظران، نوع و سطح پاسخ ایران به میزان تهدیدی بستگی دارد که تهران احساس میکند با آن روبهروست. فرزین ندیمی، پژوهشگر مسائل امنیتی ایران، معتقد است اگر حاکمیت ایران درگیری را «وجودی» تلقی کند، ممکن است از تمامی ظرفیتهای خود استفاده کند. این ظرفیتها میتواند از حملات نظامی مستقیم تا اقدامات غیرمستقیم و اقتصادی را دربر گیرد.
کارشناسان امنیتی میگویند ایران هزاران موشک و پهپاد در اختیار دارد که قادر به هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی در منطقه هستند و همزمان تهدیدی جدی برای اسرائیل محسوب میشوند. تجربه ماه ژوئن نشان داد که تهران میتواند با شلیک موجهایی از موشکهای بالستیک و پهپادها، حتی از سامانههای دفاع هوایی پیشرفته نیز عبور کند. منابع نزدیک به ایران میگویند ذخایر تسلیحاتی این کشور تا حد زیادی بازسازی شده و همچنان قدرت بازدارندگی دارد.
در کنار این توانمندیها، شبکه متحدان منطقهای ایران نیز یکی از ابزارهای اصلی فشار محسوب میشود. هرچند این شبکه در دو سال گذشته ضربات قابل توجهی متحمل شده، اما گروههایی در عراق، لبنان و یمن اعلام کردهاند در صورت حمله به ایران، وارد عمل خواهند شد. با این حال، محدودیتهای داخلی و فشارهای خارجی، دامنه تحرک این گروهها را کاهش داده است.
در نهایت، یکی از حساسترین گزینههای ایران، استفاده از اهرمهای اقتصادی و تهدید مسیرهای حیاتی تجارت و انرژی جهانی است. اقدامی که میتواند بازارهای جهانی را دچار شوک کند، اما هزینه بالایی نیز برای خود ایران به همراه دارد. به همین دلیل، تحلیلگران این سناریو را آخرین و پرهزینهترین گزینه تهران میدانند. در مجموع، هرچند ایران فرسوده به نظر میرسد، اما همچنان بازیگری است که توان ایجاد بحرانهای گسترده را دارد؛ موضوعی که تلاشهای دیپلماتیک برای جلوگیری از جنگ را بیش از پیش ضروری کرده است.
