جنگ ایران چه پیامدهایی برای چین و روسیه بهدنبال دارد؟
با ورود درگیری میان ایران از یک سو و آمریکا و اسرائیل از سوی دیگر به چهارمین هفته، پیامدهای این جنگ تنها به مرزهای ایران محدود نمانده و بهطور مستقیم بر منافع و جایگاه چین و روسیه در خاورمیانه تأثیر گذاشته است.
این دو کشور که از شرکای نزدیک تهران محسوب میشوند، اکنون با واقعیتی جدید در منطقه روبهرو هستند.
کارشناسان معتقدند تداوم حملات و واکنشهای منطقهای ایران میتواند نقش پکن و مسکو را در معادلات خاورمیانه دستخوش تغییر کند. به گفته زینب ریبوا، پژوهشگر حوزه امنیت خاورمیانه، حمله آمریکا به ایران بهطور غیرمستقیم موقعیت چین را تضعیف کرده است، زیرا پکن روابط اقتصادی گستردهای با کشورهای عرب منطقه دارد که عمدتاً بر پایه انرژی شکل گرفته است.
ایران برای چین تنها یک شریک اقتصادی نیست، بلکه نقشی کلیدی در دور زدن تحریمها و ایجاد مسیرهای مالی جایگزین ایفا میکند. همچنین موقعیت جغرافیایی ایران در طرحهای کلانی مانند «کمربند و جاده» اهمیت دارد. توافق همکاری ۲۵ ساله میان دو کشور که شامل وعده سرمایهگذاری ۴۰۰ میلیارد دلاری است، نشاندهنده این اهمیت است.
با این حال، تحولات اخیر و عملیات نظامی گسترده علیه زیرساختهای ایران، بسیاری از این مزایا را با تهدید مواجه کرده است. تحلیلگران میگویند چین در شرایط فعلی رویکردی محتاطانه اتخاذ کرده و تلاش دارد توازن میان روابط خود با ایران و کشورهای عربی منطقه را حفظ کند. در همین راستا، پکن حملات ایران به برخی کشورهای عربی منطقه را محکوم کرده است.
به گفته کارشناسان، چین از کمک مستقیم به ایران خودداری کرده، زیرا این کشور را در موقعیتی رو به افول میبیند. شاخصهایی مانند تورم بالا، بیکاری جوانان و مشکلات ساختاری اقتصادی پیش از جنگ نیز نشانههایی از این وضعیت بودهاند. در چنین شرایطی، پکن تمایلی ندارد درگیر حمایت از ساختاری شود که ممکن است دوام نداشته باشد.
در عین حال، توان چین برای تغییر معادلات میدانی نیز محدود ارزیابی میشود. برتری نظامی آمریکا و اسرائیل بهگونهای بوده که حتی در صورت ارائه اطلاعات یا تجهیزات، توازن قدرت بهطور قابل توجهی تغییر نمیکند.
از سوی دیگر، روسیه نیز با وضعیتی دوگانه مواجه است. از یک سو، از دست دادن ایران بهعنوان یک شریک منطقهای میتواند ضربهای راهبردی برای مسکو باشد، بهویژه در تقابل با ناتو. اما در عین حال، روسیه در سالهای اخیر بخشی از وابستگی خود به ایران، بهویژه در حوزه پهپادی، را کاهش داده است.
افزایش قیمت نفت در پی این درگیریها تا حدی به نفع روسیه بوده، اما مشکلات ساختاری اقتصاد این کشور همچنان پابرجاست. همچنین هرگونه همکاری اطلاعاتی با ایران میتواند بر روابط مسکو با واشینگتن تأثیر منفی بگذارد.
در سطحی گستردهتر، این جنگ فرضیات پیشین چین درباره کاهش تمایل آمریکا به مداخله نظامی را نیز زیر سؤال برده است. عملیات اخیر نشان داد که واشینگتن همچنان آماده اقدام نظامی در منطقه است؛ موضوعی که میتواند محاسبات راهبردی پکن را تغییر دهد.
همزمان، کشورهای عربی منطقه نیز در حال تقویت همکاریهای امنیتی با آمریکا هستند؛ روندی که میتواند نفوذ چین در منطقه را محدودتر کند و توازن قدرت را بهنفع واشینگتن تغییر دهد.
