ابهام درباره وضعیت مجتبی خامنهای؛ آیا سپاه در حال مدیریت «رهبری از راه دور» است؟
در حالی که جمهوری اسلامی ایران همواره تلاش کرده خود را نظامی منسجم و دارای ساختاری ثابت معرفی کند، غیبت طولانی مجتبی خامنهای، رهبر جدید ایران، از انظار عمومی موج تازهای از گمانهزنیها را درباره وضعیت واقعی رهبری در کشور ایجاد کرده است.
ناظران سیاسی معتقدند ادامه این وضعیت، پرسشهای جدی درباره نحوه اداره کشور و نقش سپاه پاسداران در مدیریت تصمیمات کلان به وجود آورده است.
تلویزیون رسمی ایران روز یکشنبه اعلام کرد علی عبدالله علیآبادی، فرمانده قرارگاه خاتمالانبیا، با مجتبی خامنهای دیدار کرده و رهبر ایران در این نشست «دستورالعملها و رهنمودهای جدیدی» برای ادامه عملیات در برابر دشمن صادر کرده است. با این حال، جزئیاتی درباره زمان و مکان این دیدار یا حتی تصاویر و ویدئویی از آن منتشر نشد؛ موضوعی که به افزایش تردیدها درباره شرایط جسمانی و سیاسی رهبر جدید ایران دامن زده است.
از زمان انتخاب مجتبی خامنهای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی در اوایل ماه مارس، حضور او تنها به صدور بیانیههای کتبی و پیامهایی که از طریق رسانههای رسمی منتشر شده محدود بوده است. او تاکنون هیچ حضور علنی یا سخنرانی مستقیم در برابر افکار عمومی نداشته؛ مسئلهای که در شرایط بحرانی کنونی ایران، توجه بسیاری از تحلیلگران را جلب کرده است.
برخی گزارشهای غیررسمی مدعیاند مجتبی خامنهای در جریان حمله هوایی ماه فوریه که به کشته شدن علی خامنهای، رهبر پیشین ایران، همسر و فرزندش انجامید، به شدت زخمی شده است. مقامهای رسمی ایران تاکنون این گزارشها را تأیید یا تکذیب نکردهاند، اما تداوم غیبت او باعث شده این شایعات همچنان در فضای رسانهای و سیاسی مطرح باقی بماند.
تحلیلگران معتقدند سپاه پاسداران تلاش میکند با انتشار بیانیههای رسمی، تصویر «تداوم رهبری» و ثبات در ساختار قدرت را حفظ کند. با این حال، نبود شواهد قابل راستیآزمایی از فعالیتهای رهبر جدید، باعث شده برخی ناظران از شکلگیری نوعی «رهبری مجازی» یا «رهبری از پشت پرده» سخن بگویند.
این وضعیت در حالی رخ داده که ایران وارد مرحلهای حساس از مذاکرات سیاسی و امنیتی شده است. گفتوگوهای جاری درباره پایان دادن به بحران منطقهای و احتمال توافق با ایالات متحده، اختلافات میان جریانهای مختلف حاکمیت را آشکارتر کرده است.
در روزهای اخیر، انتقادها از چهرههای حاضر در روند مذاکرات، بهویژه محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، افزایش یافته است. جناحهای تندرو معتقدند برخی مسئولان حاضرند برای رسیدن به توافق، امتیازهای گستردهای به غرب بدهند.
کارشناسان سیاسی میگویند نبود حضور مستقیم رهبر جمهوری اسلامی در چنین مقطع حساسی، توازن سنتی قدرت در ایران را تحت تأثیر قرار داده است. در گذشته، رهبر جمهوری اسلامی معمولا در زمان بحرانها نقش تعیینکنندهای در حل اختلافات میان نهادهای مختلف ایفا میکرد، اما اکنون این خلأ، بر پیچیدگی فضای سیاسی ایران افزوده است.
