بحران نفت ونزوئلا چه تاثیری بر اقتصادهای خاورمیانه میگذارد؟
بازارهای جهانی نفت واکنشی متفاوت با الگوهای مرسوم به تحولات اخیر ونزوئلا نشان دادند.
پس از بازداشت نیکولاس مادورو، رئیسجمهور این کشور، توسط ایالات متحده، بهای نفت خام برنت تنها افزایشی محدود و در حد کمتر از یک دلار در هر بشکه را تجربه کرد.
این واکنش ملایم بیانگر وفور عرضه در بازار جهانی است؛ وضعیتی که باعث میشود اختلالهای احتمالی در تولید ونزوئلا، دستکم در کوتاهمدت، تهدیدی جدی برای حجم کلی تولید محسوب نشود.
کارشناسان معتقدند آرامش نسبی بازارها به وجود مازاد عرضه بازمیگردد؛ چه تولید ونزوئلا ادامه یابد و چه بهطور موقت متوقف شود. پیشتر آژانس بینالمللی انرژی هشدار داده بود که در سال جاری میلادی، عرضه جهانی نفت حدود ۴ میلیون بشکه در روز از تقاضا پیشی خواهد گرفت.
در اوایل ژانویه ۲۰۲۶، تحولات سیاسی در ونزوئلا با عملیات نظامی آمریکا شدت گرفت؛ عملیاتی که به بازداشت مادورو و همسرش سیلیا فلورس و انتقال آنها به خارج از کشور انجامید. بسیاری این اقدام را دخالتی مستقیم در پرونده نفتی ونزوئلا تلقی کردند؛ کشوری که با حدود ۳۰۳ میلیارد بشکه ذخایر اثباتشده، بزرگترین دارنده ذخایر نفتی جهان به شمار میرود و ارزش این ذخایر بر اساس قیمتهای کنونی حدود ۱۷.۳ تریلیون دلار برآورد میشود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، اعلام کرده است واشنگتن قصد دارد این ذخایر را بهروزرسانی و بهرهبرداری کند و با سرمایهگذاریهای گسترده، زیرساختهای فرسوده را بازسازی و سطح تولید را افزایش دهد؛ مسیری که حضور شرکتهای آمریکایی را در قلب فرآیند تولید و صادرات ونزوئلا پررنگتر میکند. با این حال، مدحت یوسف، معاون پیشین شرکت ملی نفت مصر، تأکید کرده که چنین تحولی تأثیر مستقیمی بر اقتصاد کشورهای خاورمیانه نخواهد داشت، زیرا تولید احتمالی ونزوئلا در بهترین حالت بین ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار بشکه در روز است که در مقایسه با ظرفیت جهانی رقم بالایی نیست.
همزمان، ائتلاف «اوپک پلاس» برنامههای تولیدی خود برای سال ۲۰۲۶ را با هدف حفظ سهم بازار دنبال میکند. با وجود این، مؤسسه پژوهشی آکسفورد نسبت به نوسانهای بازار نفت هشدار داده و آن را چالشی جدی برای بازیگران اصلی دانسته است. برآوردها از مازاد عرضهای در حدود ۱.۵ میلیون بشکه در روز حکایت دارد که در برخی سناریوها میتواند به ۳.۵ میلیون بشکه برسد.
به گفته حسام عرفات، استاد مهندسی نفت و انرژی، بازارها در برابر شوکهای مقطعی مصون شدهاند و قیمتها در بازه ۶۰ تا ۶۱ دلار در هر بشکه نوسان میکند. او تأکید کرده افزایش قابل توجه قیمتها تنها در صورت کاهش گسترده تولید از سوی عربستان یا تصمیم جمعی «اوپک پلاس» ممکن خواهد بود. در مقابل، افزایش تولید ونزوئلا به معنای رشد عرضه جهانی و فشار کاهشی بر قیمتهاست؛ موضوعی که به نفع کشورهای واردکننده و به زیان صادرکنندگان تمام میشود.
نفت خام شاخص ونزوئلا موسوم به «مِری ۱۶» از نوع نفت سنگین و ترش است و عمدتاً از کمربند نفتی اورینوکو استخراج میشود. ویژگیهای این نفت باعث میشود رقابتپذیری آن با نفتهای سبک و متوسط خاورمیانه در بازارهای آسیا و اروپا محدود باشد و بیشتر برای پالایشگاههای خاص، بهویژه در آمریکا، جذابیت داشته باشد.
در ۴ ژانویه ۲۰۲۶، «اوپک پلاس» تصمیم گرفت افزایش تولید را در سهماهه نخست سال معلق نگه دارد؛ اقدامی که نشاندهنده توان این ائتلاف در مدیریت سقف تولید و حفظ تعادل بازار است. در چنین شرایطی، بحران ونزوئلا با وجود اهمیت سیاسی و رسانهای، از منظر اقتصادی اثری محدود بر بازار جهانی نفت و اقتصادهای خاورمیانه بر جای میگذارد.
