چرا هنگام به خواب رفتن احساس سقوط یا پرش به سراغ ما میآید؟
بسیاری از افراد تجربه کردهاند که درست در لحظه به خواب رفتن، بدنشان ناگهان میپرد یا تکان میخورد و گاهی حتی حس میکنند در حال سقوط هستند.
این پدیده که برای بسیاری نگرانکننده به نظر میرسد، در اغلب موارد کاملاً طبیعی است و بخشی از فرآیند گذار بدن از بیداری به خواب محسوب میشود.
به گزارش زومیت، این حالت که «پرش خواب» یا «پرش هیپنیک» نام دارد، نوعی حرکت ناگهانی و غیرارادی عضلات است که معمولاً هنگام ورود بدن به مراحل ابتدایی خواب رخ میدهد. در این وضعیت، اغلب یک بخش از بدن مانند بازو یا پا درگیر میشود و ممکن است با تصویری کوتاه، احساس ترس ناگهانی یا رویایی گذرا همراه باشد. برخی افراد این پرش را به شکل حس سقوط، پرت شدن یا حتی شنیدن صدایی مهیب تجربه میکنند.
در زمان خواب، بدن بهطور طبیعی وارد حالتی شبیه فلج موقت میشود تا از انجام حرکات ناخواسته جلوگیری شود. با این حال، خاموش شدن کنترل عضلات بهصورت کامل و همزمان اتفاق نمیافتد. بخشی از مغز که مسئول هوشیاری، تنفس و ضربان قلب است، بهتدریج فعالیت خود را کاهش میدهد و در مقابل، ناحیهای که حس خستگی و نیاز به خواب را تنظیم میکند، کنترل را به دست میگیرد. این جابهجایی همیشه بدون اختلال نیست و گاهی باقیمانده انرژی و هوشیاری روزانه بهصورت پرش یا تکان ناگهانی بروز میکند.
پرش خواب نوعی میوکلونوس به شمار میآید؛ یعنی انقباض سریع و غیرارادی عضله. این حالت معمولاً بدون درد است، اما برخی افراد احساس سوزنسوزن شدن یا درد خفیف را گزارش میکنند. شدت آن نیز متفاوت است؛ گاهی آنقدر خفیف است که فرد متوجه نمیشود و گاهی آنقدر شدید است که خواب را مختل میکند.
همه حرکات شبانه لزوماً پرش هیپنیک نیستند. شرایطی مانند سندرم پاهای بیقرار، حرکات دورهای اندامها در خواب یا فاسیکولیشن نیز میتوانند باعث حرکات غیرارادی شوند. با این حال، پرش هیپنیک شایعترین نوع این حرکات است.
علت دقیق این پدیده هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما پژوهشها نشان میدهد اختلال لحظهای در ارتباط اعصاب ساقه مغز یا برداشت اشتباه مغز از شل شدن عضلات میتواند عامل آن باشد. مصرف کافئین و نیکوتین، ورزش شدید در شب، کمخوابی و استرس از جمله عواملی هستند که احتمال بروز این پرشها را افزایش میدهند.
بررسیها نشان میدهد تا ۷۰ درصد افراد در طول زندگی خود دستکم یک بار پرش خواب را تجربه میکنند. این پدیده اگرچه ممکن است آزاردهنده یا ترسناک باشد، اما در اغلب موارد بیخطر است و نشانه بیماری یا اختلال عصبی محسوب نمیشود.
